Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Warszawa. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Warszawa. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 28 października 2025

Targ na Pociejowie

 

Warszawa - targ na Pociejowie.
Mal. J. P. Norblin (1795).

Pociejów – nazwa pałacu i jurydyki, następnie kolejnych bazarów i skupisk ludności żydowskiej w Warszawie, z czasem synonim tandetnego przepychu, taniego kiczu (elegant z Pociejowa) i prowincjonalizmu. Także potoczna nazwa targowiska.
Pierwotnie był to pałac Warszyckich, a następnie Pociejów, sąsiadujący od zachodu z Marywilem, a następnie także położona wokół tego pałacu jurydyka warszawska u zbiegu ulic Senatorskiej i Wierzbowej, będąca jednym ze skupisk ludności żydowskiej, ponieważ tu nie obowiązywał przywilej de non tolerandis Judaeis, wydany dla Warszawy przez książąt mazowieckich, a potwierdzony w 1527 r. przez Zygmunta I Starego. W latach 50. XVIII w. powstało w Pociejowie targowisko. Wprawdzie w 1785 r. usunięto Żydów z jurydyk Leszno, Pociejów, Tłomackie, ale już w 1778 właściciel Pociejowa − szambelan królewski Tomasz Adam Uruski − sprowadził ich ponownie do jurydyki.
W końcu XVIII w. Pociejowem nazywano kramnicę przerobioną na polecenie Uruskiego (1778–1785) z ww. pałacu Pociejów oraz sąsiednie sklepy pomiędzy ul. Senatorską a Nowosenatorską (obecnie Moliera). Stał się on groźną konkurencją dla Marywilu. Ok. 1808 r. po rozebraniu dawnego pałacu Pociejowskiego oraz tamtejszych kramów utworzono ogród, a następnie, w 1818 r. również niewielki plac zwany Pociejowskim, gdzie w latach 1825−1832 znalazł swoją lokalizację gmach Teatru Wielkiego i Plac Teatralny.
Na terenie Pociejowa doszło do antyżydowskich tumultów 19 kwietnia i 16 maja 1790 r. i pogromu 16 czerwca 1805 r., o podłożu głównie ekonomicznym. W 1816 roku na tyłach ulic Królewskiej i Marszałkowskiej w miejscu późniejszej kamienicy Hersego powstało targowisko przeniesione z Pociejowa. W 1820 roku teren na nowo został zadrzewiony i otrzymał nazwę placu Zielonego (obecnie plac Jana Henryka Dąbrowskiego).


niedziela, 19 października 2025

Marywil w Warszawie

Marywil w 1733 roku. 

Marywil – nieistniejący już XVII-wieczny kompleks handlowo-usługowo-hotelowy w Warszawie, w rejonie dzisiejszych ulic Senatorskiej i Wierzbowej.
Do wieku XVII w rejonie tym znajdowały się zabudowania Żupy Solnej, które zostały zniszczone podczas potopu szwedzkiego. Królowa Maria Kazimiera poleciła na jej miejscu wznieść – na pamiątkę czynów wojennych Jana III Sobieskiego – budowlę w kształcie pięciokąta, przeznaczoną na apartamenty królewskie, kaplicę Matki Boskiej Zwycięskiej oraz kilkadziesiąt sklepów. Marywil był przeznaczony przede wszystkim dla kupców cudzoziemskich sprzedających w Warszawie importowane towary luksusowe. Skutecznie konkurowali oni z kupcami ze Starej Warszawy.
Obiekt zaprojektowany przez Tylmana z Gameren wzniesiono w latach 1685–1696. Główny wjazd do Marywilu znajdował się od strony ulicy Senatorskiej, na osi założenia. Prowadził na duży dziedziniec otoczony arkadami o powierzchni 5100 m². Nazwa kompleksu (fr. Marie Ville, Miasto Marii) pochodzi od imienia inicjatorki przedsięwzięcia.
Marywil został rozebrany w 1825 roku w związku z budową Teatru Wielkiego, który znajduje się częściowo na jego miejscu. Do ok. 1840 nazwę placu Marywilskiego nosił dzisiejszy plac Teatralny.

sobota, 15 października 2022

Warszawski amfiteatr według Glogera

Dawny amfiteatr na rogu ulic Brackiej i Chmielnej.

Wersja kolorowana przez Gemini. 

Amfiteatr, budowla murowana lub drewniana z ławkami do siedzenia, piętrowo wzniesionemi, otaczająca widownię (arenę), a przeznaczona dla widzów. Grecy nie znali amfiteatrów, dopiero Rzymianie poczęli je budować najpierw z drzewa, a potem murowane, zwykle w kształcie elipsy. Największym amfiteatrem na świecie było tak zwane colosseum w Rzymie, które mogło pomieścić 80 tysięcy widzów. W Warszawie wybudował król Stanisław August w ogrodzie Łazienkowskim niewielki amfiteatr, ze sceną na wyspie, dla przedstawień teatralnych i baletowych. — Reprodukowana tu (na str. 47) bardzo rzadka rycina (ze zbiorów p. Matjasa Bersona) przedstawia „amfiteatr“ warszawski, zbudowany w końcu XVIII wieku na rogu ulic Brackiej i Chmielnej (dziś № 27). Był to właściwie cyrk, który przetrwał do połowy XIX wieku, nazywany powszechnie w mowie potocznej warszawian szczwalnią, a to z powodu, że pierwotnie przedstawiano tu nieraz szczucie niedźwiedzi zgrają brytanów.

Encyklopedia Staropolska Zygmunta Glogera

Artykuł na Polska niezwykła

wtorek, 12 kwietnia 2022

Mundury warszawskich milicji w XVIII wieku.


Milicja Miasta Warszawy z początku XVIII wieku. Od lewej: podług rysunku na dawnych kartach polskich w "Tekach Aleksandra Lessera" (czapka biała, suknia granatowa, kołnierz i wyłogi amarantowe, buty żółte), podług opisu Wiktora Gomulickiego i akwareli z 1724 roku "Egzekucja mieszczan toruńskich" (suknie szafirowe z kołnierzem i wyłogami karmazynowymi, kamizele białe ze złotymi galonami, spodnie karmazynowe). Mal. B. Gembarzewski.  

 Od lewej: milicjant starosty warszawskiego podług opisu Kitowicza (1750-63), milicjant miasta Warszawy z ok. 1750 roku podług opisu Kitowicza oraz akwareli J. Wojnarowskiego z 1840 roku. Mal. B. Gembarzewski. 

niedziela, 10 kwietnia 2022

Warszawa według Canaletta - widoki różne

Widok Warszawy od strony Pragi (fragment). 
Mal. B. Bellotto 1770 r.

Widok Warszawy od strony Pragi (fragment). 
Mal. B. Bellotto 1770 r.

Warszawa - od lewej: Pałac Kazimierzowski, koszary Kadetów. 
Fragment "Widok Warszawy z tarasu Zamku Królewskiego". 
Mal. B. Bellotto (lata 70-te XVIII wieku).

Warszawa - Pałac Błękitny (lata 70-te XVIII wieku). 
Mal. B. Bellotto.

Warszawa - Arsenał przy ul. Długiej (lata 70-te XVIII wieku). 
Mal. B. Bellotto.

Kamienica Johna przy Krakowskim Przedmieściu 
(widok od strony obecnego Placu Zamkowego). 
Mal. B. Bellotto (Canaletto), lata 70-te XVIII wieku.

wtorek, 22 lutego 2022

"Czarna procesja"

"Czarna procesja" wkracza na Zamek Królewski 
w Warszawie (1789 r.). Mal. S. Bagieński.
 

"Czarna procesja" - o prawa dla miast

Jesienią 1789, chcąc skłonić Sejm do zajęcia się sprawą miast, warszawski magistrat zorganizował zjazd ich przedstawicieli. 2 grudnia 1789 ubrani na czarno delegaci pod przewodem prezydenta Warszawy Jana Dekerta przejechali karetami z ratusza na Rynku Starego Miasta pod Zamek Królewski – miejsce obrad Sejmu Czteroletniego – gdzie złożyli na ręce króla Stanisława Augusta memoriał z petycją, domagającą się przyznania praw publicznych dla mieszczan.
Manifestacja, zwana od koloru strojów uczestników czarną procesją, przyczyniła się do powołania przez Sejm specjalnej komisji do spraw reformy ustroju, która częściowo uwzględniła postulaty zawarte w memoriale. Jej prace zakończyły się 18 kwietnia 1791 uchwaleniem prawa (ustawy) o miastach. Ustawa została później włączona do Konstytucji 3 maja.
Wystąpienie było inspirowane przez Hugona Kołłątaja. Wzbudziło ono obawy przed wznieceniem przez mieszczaństwo rewolucji na wzór rewolucji francuskiej.

sobota, 3 października 2020

Warszawa według Canaletta - na Krakowskim Przedmieściu


Warszawa - Krakowskie Przedmieście (1778).
Mal. B. Bellotto.

Warszawa - przed kościołem Św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu. 
Mal. B. Bellotto (fragment, 1778).

Warszawa - scena uliczna na Krakowskim Przedmieściu. 
Z lewej karoca dwuprzężna. Z prawej grupa kuglarzy. 
Mal. B. Bellotto (1770).


Warszawa - scena uliczna na Krakowskim Przedmieściu. 
Mal. B. Bellotto (1770).

wtorek, 25 sierpnia 2020

Warszawa - Rynek Nowego Miasta według Canaletta

Warszawa - Rynek Nowego Miasta. Z prawej kościół Św. Kazimierza (projekt Tylmana z Gameren) z zespołem klasztornym sióstr benedyktynek - sakramentek (projekt Antonio Solariego). Mal. B. Bellotto (1770). 

Warszawa - Rynek Nowego Miasta (z prawej kościół Św. Kazimierza). 
Mal. B. Bellotto (1770).

Warszawa - Targ na Rynku Nowego Miasta. 
Mal. B. Bellotto (1770).

piątek, 7 sierpnia 2020

Warszawa według Canaletta - ulica Miodowa

Ulica Miodowa w Warszawie (1777).
Mal. B. Bellotto (Canaletto).

Widok w głąb ulicy Miodowej od strony kamienicy Teppera (1777).
Mal. B. Bellotto (Canaletto).

Kamienicy Teppera przy ulicy Miodowej (1777).
Mal. B. Bellotto (Canaletto).

Sprzedawca obrazów u zbiegu ulic Miodowej i Senatorskiej.
Mal. B. Bellotto (Canaletto).

Karoca czwórprzężna na ulicy Miodowej (1777).
Mal. B. Bellotto (Canaletto).

Karoca dwuprzężna przy kamienicy (u. Miodowa, 1777).
Mal. B. Bellotto (Canaletto).

Mikołaj Leon Sapieha

Mikołaj Leon Sapieha herbu Lis (ur. 1644, zm. 1685) - uczestnik bitwy  pod Wiedniem, kolejno: kasztelan wołyński i wojewoda bracławski.   ...