Maciej Radziwiłł

Maciej Radziwiłł.

Portret nieznanego autora.

Maciej Radziwiłł (ur. 10 listopada 1749 w Warszawie, zm. 2 września 1800 w Szydłowcu) – polski kompozytor, polityk, litewski urzędnik ziemski: kasztelan wileński w 1790–1795, i dworski: podkomorzy wielki litewski w 1786–1795, członek Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej, członek konfederacji targowickiej, wolnomularz.

Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego. Szczyt popularności Radziwiłła przypadł na okres wojny 1792. Wówczas to w imieniu swoim i Dominika Hieronima Radziwiłła oddał do dyspozycji wojsk litewskich wszystkie zamki i arsenały oraz opłacaną przez siebie milicję. Za ten czyn na sesji sejmowej 25 maja 1792 wyrażono wdzięczność obydwu Radziwiłłom, zaś list Macieja do Komisji Wojskowej ze słowami: „pierwej Ojczyznę a potem dom Radziwiłłowski widzieć żądam szczęśliwie” rozpowszechniano w prasie i licznych drukach ulotnych. Zwycięstwo konfederacji targowickiej osłabiło pozycję Macieja, którego pozbawiono opieki nad Dominikiem.

Członek Komisji Policji Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1793 roku. Na początku 1794 należał do najbardziej poszkodowanych przez konfederatów targowickich, znalazł się w kręgu podejrzanych o przygotowania insurekcji na Litwie, co wsparto aresztowaniem bliskiego mu gen. M. Radziszewskiego. Po wybuchu powstania na Litwie został 24 kwietnia 1794 powołany do grona członków Deputacji Skarbu Publicznego Litewskiego. W czasie powstania należał do tych właścicieli ziemskich, którzy zgadzali się na udział swoich poddanych w walkach, a nawet uwalniał z poddaństwa uczestników powstania.

Po śmierci jego posiadłości przeszły na własność rządu austriackiego, który wystawił je na licytacje.[potrzebny przypis] W jej wyniku dobra szydłowieckie nabyła księżna Anna z Zamoyskich Sapieżyna.

W 1788 został kawalerem Orderu Orła Białego oraz odznaczony został Orderem Świętego Stanisława. Napisał libretto opery-wodewilu Agatka, czyli przyjazd pana, do której muzykę skomponował kapelmistrz nieświeski Jan Dawid Holland. Agatka jest jednym z pierwszych polskich dzieł tego rodzaju, wystawiona została 17 września 1784 dla uświetnienia pobytu króla Stanisława Augusta w Nieświeżu (od 1799 grana była w wersji dwuaktowej pt. Pan dobry jest ojcem poddanych); a także: Imieniny wójta osady albańskiej wystawione w Albie prawdopodobnie zarówno z librettem i muzyką Macieja Radziwiłła, które być może były przymiarką do późniejszej opery Historia osady albańskiej - z premierą 4 listopada 1786 w Albie z okazji imienin K.S. Radziwiłła. 
Twórczość kompozytorska Macieja Radziwiłła jest mało znana. Do dzisiaj zachowały się nieliczne jego utwory, m.in. Polonez C-dur na klawesyn, Sonata G-dur na skrzypce i klawesyn, orkiestrowe Serenada B-dur i Divertimento D-dur oraz sześć polonezów orkiestrowych zachowanych w Archiwum Saskim w Dreźnie. Utwory te są napisane w stylu galant, charakterystycznym dla pierwszej fazy klasycyzmu muzycznego.
W obu utworach orkiestrowych Radziwiłł posługuje się orkiestrą kameralną; w Serenadzie (po 1790) – orkiestrą smyczkową bez kontrabasów, w Divertimencie – orkiestrą smyczkową powiększoną o dwa flety i dwie waltornie. Divertimento (1797) składa się z trzech krótkich (ok. 2-3 minuty) części w typowym układzie: szybka-wolna-szybka.

Strona na Wikipedii

Stanisław Pius Radziwiłł

Portret Stanisława  Piusa Radziwiłła.

Źródło

 

Stanisław Pius Radziwiłł herbu Trąby (ur. 12 maja 1559 w Wilnie, zm. 19 marca 1599 w Pasawie) – syn Mikołaja Radziwiłła Czarnego, ordynat ołycki od 1586, marszałek wielki litewski od 1592 oraz starosta generalny żmudzki. 
Wychowywany w kalwinizmie w rodzinnym Nieświeżu pobierał później nauki do 1573 r. w Lipsku wraz z braćmi Albrechtem i Jerzym. Uczestniczył w oblężeniu Pskowa, brał udział w wyprawach moskiewskich Batorego, nie interesował się jednak polityką, a obowiązki starosty żmudzkiego zaniedbywał. W latach 1566–1574 synowie Mikołaja Czarnego wrócili do katolicyzmu. Stanisław zatopiony w dziełach religijnych i studiach naukowych zasłynął gorliwością religijną otrzymując przydomek „Pobożny”. W latach 1578–1579 odbył pielgrzymkę do miejsc świętych w Europie między innymi do Rzymu, Mediolanu, Madrytu wraz z bratem Jerzym docierając ostatecznie do Santiago de Compostela. W 1582 odbył pielgrzymkę po miejscach kultu w Rzeczypospolitej, odwiedzając Lwów, Jarosław, Święty Krzyż i Częstochowę.
Uważany z utalentowanego poliglotę władał według ówczesnych 12 językami obcymi: między innymi greką, tureckim, francuskim, włoskim, niemieckim, hiszpańskim. Był autorem dzieła Oręże duchowe prawowitego rycerza chrześcijańskiego wyd. w Krakowie w 1591. W 1587 ku niezadowoleniu braci i rodziny poślubił Mariannę Myszczankę (1563–1600) córkę kasztelana wołyńskiego Michała Myszki. Z tego małżeństwa na świat przyszło czworo dzieci: synowie Mikołaj Krzysztof (zm. 1614) i Albrycht Stanisław oraz córki Krystyna i Elżbieta (1592–1627) wydana za mąż za Andrzeja Jerzego Sapiehę (zm. 1610). Wobec pogarszającego się stanu zdrowia Stanisław spisał testament 8 września 1598, planował odbyć jeszcze pielgrzymkę do Loreto, zmarł jednak wyruszywszy w drogę. Zgodnie z ostatnią wolą został pochowany w kościele św. Bernardyna w Wilnie.

Strona na Wikipedii

Andrzej Boryszewski - Prymas humanista

Prymas Andrzej Boryszewski.

Źródło

Andrzej Boryszewski, Andrzej Róża z Boryszewic herbu Poraj (ur. 1435, zm. 20 kwietnia 1510 w Łowiczu) – duchowny rzymskokatolicki, biskup koadiutor lwowski w latach 1488–1493, arcybiskup metropolita lwowski w latach 1493–1503, administrator apostolski przemyski w latach 1501–1503, arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski w latach 1503–1510, interrex, senator I Rzeczypospolitej.

Został mistrzem Akademii Krakowskiej, studiował też w Rzymie. Proboszcz łęczycki, archidiakon lwowski, kanonik gnieźnieńskiej kapituły katedralnej(od 1462), krakowski (od 1468), włocławski (od 1473) i poznański (od 1485), kantor gnieźnieński (od 1465) i sandomierski, prepozyt łęczycki (od 1469), scholastyk krakowski (od 1474), kustosz gnieźnieński (1490–1501), sekretarz kancelarii królewskiej (1479–1486), posiadał przywilej kreacji notarialnej, kolektor świętopietrza.

23 maja 1488 został prekonizowany biskupem koadiutorem arcybiskupa metropolity lwowskiego Jana Strzeleckiego (Wątróbki). Rządy w archidiecezji lwowskiej objął przed 26 sierpnia 1493. Był świadkiem wydania przywileju piotrkowskiego w 1496. 6 maja 1499 podpisał w Krakowie akt odnawiający unię polsko-litewską. 1 lutego 1501 został administratorem apostolskim diecezji przemyskiej. 3 października 1501 podpisał dekret elekcyjny Aleksandra Jagiellończyka na króla Polski. Był sygnatariuszem unii piotrkowsko-mielnickiej z 1501. 18 grudnia 1503 został przeniesiony na arcybiskupstwo gnieźnieńskie. Ingres odbył się w 28 lutego 1504. W 1505 na sejmie w Radomiu podpisał konstytucję Nihil novi. Jako komisarz królewski 18 września 1506 ogłosił statut Prus Królewskich. Na sejmie w Piotrkowie 8 grudnia 1506 podpisał dyplom elekcji Zygmunta I Starego na króla Polski i wielkiego księcia litewskiego.

Dbał o dobra materialne diecezji. Aktywnie uczestniczył w działalności dyplomatycznej i politycznej, w której reprezentował interesy dynastii Jagiellonów. Wspierał rozwój kultury humanistycznej w Polsce.

Strona na Wikipedii 

Jerzy Mniszech

Michał Jerzy Wandalin Mniszech herbu Mniszech, krypt.: M. M., (ur. 1748 w Wiśniowcu, zm. 2 marca 1806 tamże) – marszałek nadworny litewski w latach 1781–1783, marszałek wielki koronny w latach 1783–1793, szef kancelarii nadwornej od 1780, sekretarz wielki litewski od 1778, cześnik koronny od 1777, członek Komisji Policji Obojga Narodów w 1792 roku, członek Komisji Edukacji Narodowej w latach 1777–1783, pułkownik regimentu królowej w 1757. Starosta lubelski, jaworowski, słonimski, rostocki, porosiatkowski. Filozof, pedagog, historyk i prawnik. Hrabia cesarstwa.

Urodził się w roku 1748, w wołyńskim Wiśniowcu. Jego rodzicami byli gen. Jan Karol Wandalin Mniszech (podkomorzy wielki litewski) i Katarzyna Zamoyska (wojewodzianka smoleńska). Żonaty z Urszulą Zamoyską. Był dziadkiem malarza, kolekcjonera Andrzeja Jerzego Mniszcha.

W latach 1755–1756 towarzyszył ojcu w jego legacji do Stambułu. Rok później (1757) otrzymał tytuł pułkownika regimentu konnego imienia królowej (w szefostwie swego ojca). Był wychowankiem naturalisty Eliasza Bertranda (sekretarza berneńskiej "Société Économique"), pod którego kierunkiem studiował w Lozannie, Bernie i Orbe (1762–1765)[5]. W tym okresie (1762–1768), często podróżował odwiedzając m.in.: Niemcy, Holandię, Anglię, Francję i Włochy. Podjął pracę w Komisji Edukacji Narodowej, członek Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. Na Sejmie Rozbiorowym w 1775 roku powołany do Komisji Skarbowej Koronnej[6]. W Radzie Nieustającej stał na czele Departamentu Policji, później od 1791 przewodniczył Komisji Policji. Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego.

Był przeciwnikiem Konstytucji 3 maja. W czasie wojny polsko-rosyjskiej, na zebraniu 23 lipca 1792 poparł decyzję króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o jego przystąpieniu do konfederacji targowickiej i sam jako jeden z pierwszych zgłosił do niej swój akces. W 1793 odebrano mu jednak laskę marszałkowską. W 1797 cesarz Paweł I Romanow mianował go tajnym radcą dworu.

Był twórcą idei oraz autorem pierwszej ustawy o bibliotecznym egzemplarzu obowiązkowym uchwalonej w roku 1780. Publikował prace z dziedziny filozofii, historii i pedagogiki.

Strona na Wikipedii

Michał Jerzy Wandalin Mniszech. 
Mal. nieznany autor po 1781.

Źródło

Jan Jonston

Portret Jana Jonstona - miedzioryt Christiana Romsteta (1673).

Źródło

Jan Jonston (ur. 3 września 1603 w Szamotułach, zm. 8 czerwca 1675 w Składowicach) – polski przyrodoznawca, historyk, filozof, pedagog, lekarz, pisarz medyczny i przyrodniczy; swoje prace publikował jako Joannes Jonstonus. Europejską rangę naukową zyskał jako autor prac z dziedziny historii naturalnej, a jego dzieła były tłumaczone i wielokrotnie wznawiane.
Był synem szkockiego imigranta Simona Johnstona (zm. 1618), który był kalwinem i w 1596 roku wraz z dwoma braćmi - Gilbertem oraz Franciszkiem uciekł ze Szkocji przed prześladowaniami religijnymi. Wraz z Franciszkiem osiadł w Polsce poślubiając w 1601 roku mieszczkę szamotulską Annę Becker (zm. 1617). W 1603 roku ze związku tego urodził się Jan Jonston. Para miała również drugiego syna Aleksandra.
Jan Jonston urodził się w 1603 roku w Szamotułach leżących wówczas w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Przez prawie całe życie związany był z Wielkopolską i czuł się Polakiem. Wielokrotnie pisał o sobie w dokumentach i dziełach spisanych po łacinie „Polonus”, „Lesnense” lub „Scoto-Polonus”. Świadczą o tym m.in. własnoręczne wpisy uczonego zachowane w księgach immatrykulacyjnych zagranicznych uczelni gdzie studiował: Polonus, medicinae studiosus w Groningen, Scoto-Polonus medicinae, philosophiae et atrium collentissimus we Franeker.
Od 1611 uczył się przez trzy lata w szkole braci czeskich w Ostrorogu, skąd przeniósł się do gimnazjum ewangelickiego w Bytomiu Odrzańskim, gdzie uczył się w latach 1616–1617. Kontynuował naukę w gimnazjum Toruniu (1619–1623), skąd wyniósł doskonałą znajomość języka hebrajskiego. W latach 1623–1625 studiował w Szkocji (w St. Mary’s College na Uniwersytecie w St Andrews) język hebrajski, filozofię i teologię. Osiadł w Lesznie, gdzie pracował jako nauczyciel prywatny oraz gimnazjalny. Wiele podróżował po Europie (Włochy, Francja) i doskonalił swoje wykształcenie we Frankfurcie nad Odrą, Lipsku, Wittenberdze, Berlinie, Groningen, Franeker (od 1629 studia medyczne), Lejdzie (1630, 1632–1633), Londynie (1631) i Cambridge (1631, 1634). Powrócił do Leszna w 1632, wkrótce został lekarzem nadwornym wojewodzica Bogusława Leszczyńskiego oraz lekarzem miejskim miasta Leszna (nosił oficjalny tytuł Archiater et Civitatis Lesnensis Physicus Ordinarius). 
W roku 1632 uzyskał doktorat z medycyny na uniwersytecie w Lejdzie i potwierdził w tym samym roku w Cambridge. Jego osiągnięcia badawcze znalazły uznanie i otrzymał propozycje objęcia katedr na uniwersytetach (w Deventer w 1631, we Frankfurcie nad Odrą w 1642, w Heidelbergu w 1642, w Lipsku w 1663), ale żadnej nie przyjął. 
Po spaleniu protestanckiego Leszna przez wojska polskie w czasie potopu szwedzkiego opuścił ziemie Rzeczypospolitej i w 1656 przeniósł się do swojego majątku w Składowicach koło Lubina. Tam też zmarł 8 czerwca 1675; jego zwłoki kilka miesięcy później przewieziono do Leszna. Jonston stworzył wybitne dzieła typu encyklopedycznego. Zgłębiał filozofię, teologię oraz nauki przyrodnicze – szczególne zasługi ma w dziedzinie entomologii, botaniki i ornitologii. Był też pierwszym polskim autorem, którego praca była popularyzowana w Japonii i miała wpływ na kształtowanie się wiedzy o historii naturalnej w tym kraju już w czasach sioguna Yoshimune Tokugawy.

Strona na Wikipedii
Artykuł na Hrabia Tytus
Artykuł na Laboratorium
Opracowanie Bronisława Świderskiego

Jan Jonston (ok. 1650). 
Ryt. Matthäus Merian Młodszy. 

Strona tytułowa "Historiae naturalis” (1653)/

Źródło

Mikołaj Firlej

Nagrobek Firlejów w Bejscach.

Źródło

Mikołaj Firlej herbu Lewart (zm. 1601) – wojewoda krakowski w latach 1589-1601, kasztelan biecki w latach 1576–1589, referendarz koronny świecki w latach 1576–1589, starosta kazimierski w latach 1569–1601, łęczycki, pilzneński, starosta nowokorczyński w latach 1585-1600, wolbromski i lubelski. 
Był najstarszym synem marszałka wielkiego koronnego Jana i Zofii Bonerówny. Wychowany w kalwinizmie, w czasie podróży do Rzymu w 1569 r., przeszedł potajemnie na katolicyzm. W Bolonii zetknął się z wybitnym przyrodnikiem Ulissesem Aldrovandim. Po powrocie do kraju wraz z profesorem Akademii Krakowskiej Marcinem Foxem dokonał wielu odkryć skamieniałości zwierząt prehistorycznych w Kazimierzu Dolnym. 
Posłował na sejm walny z województwa lubelskiego w 1570 r. i z województwa krakowskiego w 1572 r. Poseł na sejm konwokacyjny 1573 roku. Podpisał konfederację warszawską 1573 roku. Wybrany w skład wielkiej legacji do Henryka Walezego w Paryżu. W czasie bezkrólewia po ucieczce Walezego popierał kandydaturę Maksymiliana II Habsburga. W 1575 roku podpisał elekcję Maksymiliana II Habsburga. Brał udział w poselstwie do Wiednia, które ofiarowało cesarzowi koronę polską. Przeszedł na stronę Stefana Batorego, co nowy władca mu wynagrodził licznymi nadaniami. W 1577 roku został wybrany deputatem sądów ultimae instantiae województwa sandomierskiego. Za zgodą króla lokował w 1581 r. na prawie magdeburskim swoje prywatne miasto Radomyśl Wielki. Był jednym z najbliższych współpracowników kanclerza wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego.
Po elekcji 1587 r., zwołał zjazd szlachty małopolskiej do Wiślicy i ułatwił Zygmuntowi III Wazie zajęcie Krakowa. Był marszałkiem sejmiku konfederacji województwa krakowskiego w 1587 roku. W 1589 r. wraz z kardynałem Jerzym Radziwiłłem odbył poselstwo do cesarza Rudolfa II Habsburga, w celu zaprzysiężenia pokoju zawartego z I Rzecząpospolitą. W 1589 roku był sygnatariuszem ratyfikacji traktatu bytomsko-będzińskiego na sejmie pacyfikacyjnym. W czasie sejmu inkwizycyjnego w 1592 ostro występował przeciwko Zygmuntowi III.

Strona na Wikipedii
Artykuł na Encyklopedia Krakowa

Jordan - pierwszy biskup Polski

Portret imaginacyjny biskupa Jordana.

Wygenerował Copilot. 

Jordan (ur. ?, zm. ok. 982/984) – pierwszy biskup Polski. Na temat pochodzenia Jordana brak jakichkolwiek bezpośrednich danych. Na podstawie jego imienia można jedynie wnioskować, że pochodził z któregoś z krajów romańskich (Włochy, Lotaryngia lub Francja). Jan Długosz uważał go za rzymianina z rodu Orsini, jednak podanie to nie ma żadnej wartości historycznej. Pewną popularnością w literaturze przedmiotu cieszy się wysunięta przez Władysława Abrahama hipoteza o jego pochodzeniu z diecezji leodyjskiej w Lotaryngii (obecnie Liège w Belgii). Inna hipoteza zakłada, że mógł być Włochem z patriarchatu Akwilei, który obejmował swoją jurysdykcją ludy słowiańskie na północno-zachodnich Bałkanach. Bez względu na narodowość prawdopodobny jest jego związek z diecezją ratyzbońską, której podlegały wówczas Czechy. Najprawdopodobniej należał do zakonu benedyktynów, choć źródła nigdzie wyraźnie tego nie stwierdzają.

Próba rekonstrukcji działalności Jordana jest w dużej mierze oparta na domysłach. Jedyna pisemna relacja Thietmara jest bardzo ogólna: "Ich pierwszy biskup Jordan ciężką miał z nimi [tj. poddanymi Mieszka] pracę, zanim, niezmordowany w wysiłkach, nakłonił ich słowem i czynem do uprawiania winnicy Pańskiej [tj. przyjęcia chrześcijaństwa]". 

Jordan zmarł ok. 982–984[a]. Jego bezpośrednim następcą został prawdopodobnie Unger, opat klasztoru w Memleben, który jednak objął diecezję dopiero około 992 roku (mniej prawdopodobna hipoteza zakłada, że pomiędzy Jordanem a Ungerem był jeszcze jakiś nieznany z imienia biskup).

Strona na Wikipedii

Artykuł na Religie

Opracowanie ks. I. Szwarca

Jakub Świnka - architekt Odrodzenia Królestwa

 

Arcybiskup Jakub Świnka. 

Źródło

Jakub Świnka (Jakob Zwinka) herbu Świnka (ur. ? – zm. 4 marca 1314) – arcybiskup gnieźnieński w latach 1283–1314. Bliski współpracownik Przemysła II Wielkopolskiego i Władysława Łokietka, jeden z wybitniejszych polityków średniowiecznej Polski, zwolennik zjednoczenia państwowego. 
Po raz pierwszy Jakub Świnka pojawia się jako kantor kapituły gnieźnieńskiej w latach siedemdziesiątych XIII w. Z wiadomości tej możemy wnioskować o posiadaniu przez Jakuba głębszego wykształcenia, najpewniej prawniczego, o czym może świadczyć jego późniejsza działalność synodalna. Na stanowisku kantora musiał oddać książętom wielkopolskim Przemysłowi II i Bolesławowi Pobożnemu niemałe usługi, skoro według dokumentu z 8 stycznia 1284 r. otrzymał nagrodę w postaci majętnej wsi Polanowa.
Jakub Świnka objął stolicę Arcybiskupstwa Gnieźnieńskiego po zmarłym arcybiskupie Januszu (1259–1271) dopiero 26 grudnia 1283. Wybór na stanowisko arcybiskupa nastąpił po 12 latach wakatu, spowodowanego sporami kapituły o obsadę tronu arcybiskupiego. Stało się to zapewne zgodnie z życzeniem księcia wielkopolskiego, skoro mamy informację, że jeszcze tego samego roku arcybiskup otrzymał od księcia kosztowny pierścień. Wybór kapituły został potwierdzony przez papieża Marcina IV 30 lipca 1283. Uroczysta konsekracja Jakuba Świnki nastąpiła 19 grudnia 1283 w kościele franciszkańskim w Kaliszu. Stosunki pomiędzy księciem a arcybiskupem układały się doskonale, świadczy o tym chociażby wielki przywilej z 1 sierpnia 1284, w którym Przemysł II potwierdzał wszystkie dotychczasowe przywileje arcybiskupstwa i zezwalał dodatkowo na posiadanie i bicie własnej monety w dobrach kościelnych. 
Jedną z ważniejszych spraw, z jakimi podczas rządów arcybiskupich przyszło się Jakubowi zmierzyć, była walka o jedność polskiego Kościoła. Szczególnie drażliwa była tutaj sprawa kościelnej przynależności ziemi słupskiej i gdańskiej (za pośrednictwem diecezji włocławskiej) do arcybiskupstwa (zwłaszcza po 1309 r.) i opór przed rosnącym w siłę żywiołem niemieckim. Ten drugi problem stał się bardzo palący, gdy kilka klasztorów reguły franciszkańskiej z Dolnego Śląska zapragnęło opuścić czesko-polską prowincję tego zakonu, by przyłączyć się do saskiej.
W tym też celu Jakub Świnka zwołał 6 stycznia 1285 w Łęczycy synod, na którym pisał: „Ale i inne nieszczęścia pomnożyły się w kraju przez napływ tego narodu (tj. Niemców), albowiem naród polski jest przez nich uciskany, znieważany, nękany wojnami, pozbawionych chwalebnych praw i zwyczajów ojczystych”. Wydano wówczas ustawy, które wręcz nakazały mówić kazania w języku polskim. 
Jakub Świnka w swoich wystąpieniach ciągle podkreślał zagrożenie ze strony sąsiedniej kultury niemieckiej. O nastrojach arcybiskupa, a także innych patriotycznie nastawionych duchownych świadczy następująca anegdota, napisana przez autora czeskiej Kroniki Zbrasławskiej. Otóż kiedy niemiecki kapelan króla Wacława II Jan Wulfing podczas uroczystości koronacyjnych Przemyślidy w 1300 r. wygłaszał po łacinie kwieciste przemówienie, siedzący obok władcy Jakub miał się wyrazić, że chociaż mówi pięknie, to i tak jest psim łbem niemieckim.
Jakub Świnka dbał również o rolę Wielkopolski jako ośrodka zjednoczeniowego. W tym celu pod koniec XIII w. polecił, ażeby we wszystkich kościołach prowincji naszej, katedralnych i klasztornych, była na piśmie historia św. Wojciecha i ażeby przez wszystkich była używana i śpiewana. Zgodnie z tym dwa razy w roku: w dniu śmierci św. Wojciecha (23 kwietnia) i w uroczystość Translatio sancti Adalberti (20 października) odczytywano życie i cuda św. Wojciecha w kościołach polskich. Miało to przypomnieć świętego związanego z katedrą gnieźnieńską, mającego być przeciwwagą dla związanego z Krakowem św. Stanisława.
26 czerwca 1295 arcybiskup Jakub Świnka doprowadził Przemysła II do apogeum potęgi, gdy w otoczeniu biskupów poznańskiego, włocławskiego i płockiego, koronował go na króla Polski. Nie było to wprawdzie królestwo, którego realna władza sięgała poza Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie, ale idea z pewnością odnosiła się do dawnego państwa wielkich Bolesławów.
25 lipca 1300[potrzebny przypis] nastąpiła koronacja Wacława II na polskiego króla przez Jakuba Świnkę, co jest faktem o tyle zaskakującym, że w swojej dotychczasowej polityce arcybiskup stał raczej na straży poparcia idei zjednoczenia kraju w oparciu o przedstawicieli rodzimych. Nagła zmiana mogła zostać spowodowana niesprawdzeniem się w roli władcy Władysława Łokietka w pierwszym okresie rządów w Wielkopolsce i uzmysłowienia sobie faktu, że tylko potężny król czeski ma realne szanse odbudować silną, zjednoczoną Polskę, w przeciwieństwie do licznych i na ogół skutecznie skłóconych ze sobą Piastowiczów. 21 czerwca 1305 Wacław II niespodziewanie zmarł, a kiedy ponad rok później zginął zamordowany w Ołomuńcu jego syn Wacław III, panowanie czeskie w Polsce zakończyło się. W Małopolsce, na Kujawach i Pomorzu Gdańskim władzę przejął Władysław Łokietek podczas, gdy Wielkopolskę zdobył książę głogowski Henryk III. Nie jest pewne, jak wobec tych zmian zachował się Jakub Świnka. Pewną wskazówką może być jednak fakt, że ostatnie lata życia arcybiskup spędził w należących do dzierżaw Łokietka Uniejowie i Łowiczu.

Strona na Wikipedii
Artykuł na Historia do Rzeczy
Artykuł na Historykon
Artykuł na Histmag
Audycja na Polskie Radio 24

Portret imaginacyjny arcybiskupa Jakub Świnki.

Wygenerował Copilot.

Jan Stanisław Jabłonowski

Jan Stanisław Jabłonowski.

Źródło

Jan Stanisław Jabłonowski herbu Prus III (ur. 1669, zm. 28 kwietnia 1731 we Lwowie) – chorąży wielki koronny od 1687, wojewoda wołyński od 1693, wojewoda ruski od 1697, kanclerz wielki koronny w latach 1706–1709, generał ziem ruskich, starosta mościcki, pisarz polityczny i poeta, kawaler (hiszpańskiego) orderu Złotego Runa. Jako senator wziął udział w sejmach 1696, 1697 (I), 1697 (II).

Był synem wojewody ruskiego Stanisława Jana Jabłonowskiego i Marianny z Kazanowskich herbu Grzymała. Ożenił się z Joanną Marią de Béthune, córką Franciszka Gastona de Béthune, siostrzenicą królowej Marii Kazimiery. U schyłku XVII wieku należał do najbliższego otoczenia króla Jana III Sobieskiego.

Został wychowany przez jezuitów we Lwowie i w Pradze. Po studiach w latach 1685–1687 wyjechał razem z bratem w podróż po Europie Zachodniej. Najdłużej przebywali w Paryżu, gdzie w 1686 ogłosili rozprawę matematyczną. W 1687 został chorążym wielkim koronnym; w 1693 r. wojewodą wołyńskim, a w 1697 r. ruskim. W latach 1706–1709 kanclerz wielki koronny. W latach 80. i 90. przy boku ojca brał udział w wojnach z Turcją i Tatarami. Poseł sejmiku halickiego na sejm 1690 roku, sejm zwyczajny 1692/1693 roku, poseł sejmiku wiszeńskiego na sejm nadzwyczajny 1693 roku.

Był członkiem konfederacji sandomierskiej 1704 roku. W czasie III wojny północnej, po detronizacji Augusta II w 1704 roku, był wysuwany do tronu. Stanisław Leszczyński mianował go kanclerzem wielkim koronnym (lata 1706–1709). Przebywał ponad rok w Saksonii, dłuższy czas w Wielkopolsce i na Litwie. W walkach o tron między Augustem II Mocnym, a Stanisławem Leszczyńskim wystąpił początkowo po stronie Augusta, lecz już w roku 1706, po detronizacji Augusta II, przechodzi do obozu Stanisława Leszczyńskiego, który mianował go kanclerzem wielkim koronnym (lata 1706–1709). Po upadku Leszczyńskiego, nadal prowadził akcję na rzecz jego, albo Franciszka Rakoczego – jako kandydata do tronu polskiego. Był uczestnikiem Walnej Rady Warszawskiej 1710 roku. W 1713 przygotowywał spisek detronizacyjny Augusta II. Przy pomocy interwencji Turcji i Tatarów zamierzał przywrócić władzę króla Stanisława Leszczyńskiego. 7 sierpnia 1713 został aresztowany i osadzony w saskiej twierdzy Königstein, gdzie przebywał do 1716. W 1717 Sejm niemy przywrócił mu wolność i urzędy, Jabłonowski wycofał się jednak zupełnie z życia politycznego i oddał się praktykom religijnym oraz literaturze dewocyjnej. Okres ten okazał się bardzo płodny dla niego jako dla literata. Jednak po upływie pewnego czasu pozostawał w kręgu dworu Augusta II, nie przerywając swoich kontaktów ze Stanisławem Leszczyńskim. Odznaczony Orderem Orła Białego.

Jan Stanisław był aktywny na polu fundacji artystycznych, przygotowując własnoręcznie projekty i inwencje. Przebudował w latach 1718–1730 pałac we Lwowie, zamek w Podkamieniu koło Rohatyna oraz zamek w Mariampolu, gdzie zgromadził pokaźną kolekcę malarstwa. Fundował kościół bernardyński we Fradze, kościoły parafialne w Podkamieniu i Mariampolu. Wystawił okazały pomnik swemu ojcu w kościele jeziuitów lwowskich.

Był pisarzem politycznym i religijnym oraz przeciwnikiem Augusta II Mocnego. Do jego szerzej znanych utworów należą Skrupuł bez skrupułu (1730, piąte wyd. 1779, przedruk. 1858), uważany za prekursorski względem myśli politycznej oświeceniowej oraz Ezop nowy polski (1731, wyd. trzecie 1767), zawierający w sobie zbiór bajek pt. Sto i oko bajek, dość popularny w XVIII wieku (wyd. 1731). Sparafrazował też Telemacha (1726) Fénelon'a. Pozostawił po sobie dwa rękopiśmienne pamiętniki. Pierwszy to Pamiętnik (wyd. przez Bielowskiego w 1862) bliżej kreślący obraz stosunków politycznych po śmierci Jana III Sobieskiego i w początkach rządów Augusta II. Pozostał po nim prywatny diariusz, wydany w połowie XIX wieku jako Dziennik (wyd. przez Chomętowskiego w 1865). Jego druga część, niewydana, a obejmująca lata 1718–1725, spoczywa w zbiorach Biblioteki Narodowej[8]. Przypisuje mu się także diariusz wydarzeń, związanych z elekcją Augusta II. Pośród pisarzy polskich XVIII wieku lokuje się Jabłonowski z wielu względów na pograniczu schyłkowego baroku i oświecenia.

Strona na Wikipedii

Jan Jerzy Przebendowski

Jan Jerzy Przebendowski

Źródło

Jan Jerzy Przebendowski herbu Kuna (ur. 1 listopada 1638 roku, zm. 24 lutego 1729 roku) – generał-major wojsk koronnych w 1728 roku, podskarbi wielki koronny od 1703 roku, generał wielkopolski, wojewoda malborski 1697–1703, od 1693 kasztelan chełmiński, starosta mirachowski, pokrzywiński, pucki i grabowski, starosta kiszporski w latach 1697–1703, reichsgraf, pułkownik Jego Królewskiej Mości w 1676 roku, senator.
Poseł powiatu puckiego na sejm koronacyjny 1676 roku, sejm 1681 roku, sejm 1683 roku, poseł sejmiku malborskiego na sejm 1677 roku, poseł sejmiku mirachowskiego na sejm 1685 roku, sejm 1690 roku. Jako senator wziął udział w sejmach: 1696, 1697 (I), 1698 i 1699 roku.
August II Mocny, po objęciu tronu polskiego, obdarowywał Przebendowskiego kolejnymi stanowiskami. W 1697 roku zostaje wojewodą malborskim, w 1703 podskarbim wielkim koronnym, w 1711 roku – hrabią Rzeszy (Reichsgraf). Odpowiada w znacznym stopniu za politykę wewnętrzną króla. Był autorem reform monetarnej (1703) i skarbowej (1710), podejmował działania na rzecz pobudzenia handlu oraz zintensyfikowania pracy chłopów.
Posiadacz licznych dóbr w Prusach Książęcych oraz na terenie Rzeczypospolitej. Za 160 tys. złotych odkupił od Jakuba Sobieskiego dobra rzucewsko-wejherowskie, które potem przeszły w ręce jego stryjecznego brata. Dobrodziej Ostrowa Wielkopolskiego (wyjednał u króla ponowne nadanie praw miejskich w 1713 r. i przywileje, wydobył miasto z upadku po wojnach XVII wieku) i dóbr przygodzickich. Należał do Czerwonego Bractwa – pierwszej polskiej loży masońskiej.

Strona na Wikipedii

Andrzej Stanisław Kostka Załuski - biskup reformator

Andrzej Stanisław Załuski (1695-1758)
Źródło

Andrzej Stanisław Kostka Załuski herbu Junosza (ur. 2 grudnia 1695, zm. 16 grudnia 1758 w Kielcach) – polski duchowny katolicki, biskup płocki, biskup łucki, biskup chełmiński, biskup krakowski, administrator apostolski diecezji pomezańskiej, w latach 1735–1746 kanclerz wielki koronny, opat komendatoryjny czerwiński i paradyski, dziekan pułtuski, prepozyt płockiej kapituły katedralnej w latach 1711–1723.

Na szczególną uwagę zasługuje działalność Załuskiego na polu społeczno-naukowym. Był on pod znakiem wpływów tzw. filozofii recentiorum, jednym z czołowych przedstawicieli oświecenia katolickiego w Polsce oraz jednym z prekursorów oświecenia w Polsce.

Pierwsze plany reform w Akademii Krakowskiej miał Załuski już w 1741 r. Począwszy od 1748 r. systematycznie badał potrzeby poszczególnych wydziałów. Na wydziale prawa wprowadził katedrę prawa natury i narodów, a także wykład z prawa Królestwa Polskiego. Dla pogłębienia studiów teologicznych wprowadził wykłady z hebraistyki. Zainicjował na wydziale filozoficznym kurs nauk matematyczno-fizycznych. 1758 zapisał Akademii Krakowskiej drukarnię.

Załuski wspierał poczynania reformatorskie w innych, kluczowych szkołach w Polsce. Doradzał ordynatowi Tomaszowi A. Zamoyskiemu reformę Akademii Zamojskiej, postulował wprowadzenie na nią wykładów z fizyki eksperymentalnej, nowych nurtów filozofii, języków starożytnych, geografii, i ekonomii. Wspierał wysiłki Stanisława Konarskiego w pijarskim Collegium Nobilium w Warszawie, które zresztą subsydiował. W latach 1748–1757 był protektorem Hospicjum św. Stanisława w Rzymie, które pełniło funkcję bursy dla studiującej w tym mieście polskiej młodzieży.

Wraz z bratem Józefem zainicjował szereg inicjatyw wydawniczych. Przyczynił się do podjęcia przez S. Konarskiego publikacji konstytucji sejmowych w Volumina Legum, otoczył protektoratem tak wybitnych uczonych jak gdańskiego historyka Gotfryda Lengnicha, a także Jerzego Piotra Schulza, Efraima Oloffa czy Dawida Brauna. Utrzymywał żywe stosunki z uczonymi niemieckimi, m.in. z Christianem Wolffem. Był też Załuski mecenasem sztuki.

Strona na Wikipedii

Artykuł na Histmag
Artykuł na Encyklopedia Krakowa

Jan Łaski (młodszy)

Jan Łaski na rycinie z epoki.

Jan Łaski herbu Korab, znany też jako: Joannes a Lasco, Jan z Łaska, Lascius, (ur. w 1499 roku w Łasku, zm. 8 stycznia 1560 roku w Pińczowie) – początkowo ksiądz katolicki, prepozyt kapituły katedralnej poznańskiej w latach 1506–1512, następnie minister (pastor) i teolog ewangelicko-reformowany, najwybitniejszy polski działacz reformacji, humanista, pisarz, tłumacz i dyplomata, sekretarz króla Zygmunta I Starego od 1521 roku. Organizator zborów ewangelickich w Anglii i wschodniej Fryzji, twórca Kościoła kalwińskiego w Polsce. Bratanek prymasa Polski Jana Łaskiego (Starszego). Jedyny polski działacz Reformacji o znaczeniu europejskim, jest upamiętniony na Pomniku Reformacji w Genewie. Jan Łaski jest zasłużony dla rozwoju polskiego języka literackiego i piśmiennictwa oraz dla rozwoju polskiego humanizmu i tradycji demokratycznych.  W 1603 roku jako autor trafił do pierwszego polskiego Indeksu Ksiąg Zakazanych powstałego z inicjatywy biskupa Bernarda Maciejowskiego.

Strona na Wikipedii
Artykuł na Reformowani

Jan Łaski (młodszy). 

Rys. J. Matejko.

Zygmunt Gonzaga Myszkowski

 

Portret Zygmunta Gonzagi Myszkowskiego.  

Miedzioryt Aegidiusa Sadelera z ok. 1615 roku.

Źródło

Zygmunt Gonzaga Myszkowski (ur. ok. 1562 roku, zm. w 1615 roku w Bassano koło Trydentu) - marszałek wielki koronny, doradca króla Zygmunta III Wazy, założyciel Ordynacji Myszkowskich,  starosta wiślicki (1600) i goszczyński (1605), starosta nowokorczyński od 1600 roku.

Był synem Zygmunta z Przecisowa i Beaty Przerembskiej, bratem Jana i Piotra oraz bratankiem biskupa Piotra Myszkowskiego. W 1575 roku wraz z bratem Janem studiował na uniwersytecie w Heidelbergu. Wychowywany w wyznaniu kalwińskim, po śmierci ojca opiekę nad młodym Myszkowskim przejął stryj biskup krakowski Piotr Myszkowski, który skłonił jego oraz jego brata Piotra do konwersji na katolicyzm. Przejście na wiarę katolicką miało uroczysty charakter; w listopadzie 1578 roku, w kościele Dominikanów w Krakowie, nastąpiło oficjalne odprzysiężenie obu braci Myszkowskich od wiary ewangelicko-reformowanej. Następnie został wysłany na nauki do kolegium jezuickiego w Sienie, gdzie przebywał na dworze księcia Franciszka. 

Po śmierci stryja Piotra w 1591 roku, odziedziczył Myszkowski po biskupie krakowskim, poza sporymi sumami pieniężnymi, dwa duże kompleksy dóbr: pińczowski oraz chroberski. W 1592 roku w pobliżu Pińczowa, założył nowe miasto Mirów. Rok później uzyskał od króla pozwolenie na drugi jarmark w Pińczowie. W latach 1593–5 administrował żupy solne krakowskie. W 1596 roku Myszkowski wraz z bratem Piotrem otrzymał od papieża Klemensa VIII tytuł margrabiego, a w 1597 roku, podczas pobytu w Mantui, obaj bracia Myszkowscy zostali adoptowani do rodu Gonzagów.
Na arenie politycznej Myszkowski pojawił się po raz pierwszy w 1587 roku, kiedy to podpisywał uchwały woj. krakowskiego na okazowaniu w Proszowicach. W 1588 roku otrzymał starostwo piotrkowskie, które kilka lat później porzucił na rzecz bardziej dochodowego – korczyńskiego. W 1593 roku został posłem województwa krakowskiego na sejm. W 1598 roku, już jako margrabia, został kasztelanem wojnickim. Od 1601 roku związał się z obozem regalistów; w 1603 roku dzięki protekcji biskupa kujawskiego, Jana Tarnowskiego oraz osobistemu wyborowi króla, otrzymał Myszkowski urząd marszałka wielkiego koronnego; po śmierci prymasa Tarnowskiego w 1604 roku faktycznie kierował sprawami państwa. Jako zaufany powiernik Zygmunta III Wazy jeździł Myszkowski do Rzymu, do papieża, oraz do Pragi, do cesarza Rudolfa II Habsburga, prowadząc tajne pertraktacje w sprawie małżeństwa króla z arcyksiężniczką Konstancją, siostrą zmarłej żony Zygmunata III – Anny. Pod koniec 1605 roku w Grazu zawarł Myszkowski ślub z arcyksiężniczką w zastępstwie króla. 7 października 1606 roku podpisał ugodę pod Janowcem. Podczas rokoszu sandomierskiego należał do obozu stronników królewskich, a po przegranej rokoszan opowiedział się za okazaniem łaski przeciwnikom. W 1608 roku wyruszył Myszkowski w podróż gdzie na zagranicznych dworach dementował dyskredytujące Zygmunta III Wazę plotki szerzone przez rokoszanina Janusza Radziwiłła; w Rzymie spotkał się z papieżem Pawłem V, w Paryżu gościł na dworze Henryka IV, w Londynie złożył wizytę królowi Jakubowi I. Po powrocie do kraju w 1609 roku rozpoczął Myszkowski przygotowania do wyprawy zbrojnej na Moskwę; pragnął panowania Wazów w Cesarstwie Rosyjskim oraz odzyskania przez nich tronu szwedzkiego.
Myszkowski był przeciwnikiem demokracji; propagował reformę ustroju w duchu absolutystycznym poprzez likwidację izby poselskiej oraz ograniczenie liczebne senatu do 51 wojewodów, duchownych, przednich kasztelanów i urzędników koronnych. Władza monarchy miała być także wzmocniona ekonomicznie poprzez reformę zarządu królewszczyzn i zakaz wywożenia annat biskupich za granicę.

Margrabia był wielkim miłośnikiem i propagatorem kultury i sztuki włoskiej (przez szlachtę przezywany był nawet "włoszkiem"). Na dwór królewski sprowadzał włoskich malarzy, rzeźbiarzy i muzyków; kupował dla Zygmunta III Wazy płótna włoskich mistrzów. Otoczony przez Myszkowskiego szczególną opieką Pińczów, stał się skupiskiem włoskich kamieniarzy, rzeźbiarzy i sztukatorów. Właśnie w Pińczowie mieszkał i miał swój warsztat kamieniarski Santi Gucci, królewski rzeźbiarz i architekt, któremu to Myszkowski zlecił wykonanie projektów rozbudowy i przebudowy w stylu manierystycznym zamku pińczowskiego oraz budowy kaplicy św. Anny, którą wzniesiono na pamiątkę jubileuszu 1600 roku. Po śmierci Gucciego jego warsztat kamieniarski wzniósł dla Myszkowskiego słynną łaźnię pińczowską, fontannę na pińczowskim rynku oraz kaplicę-mauzoleum przy kościele Dominikanów w Krakowie.

Strona na Wikipedii

Portret Zygmunta margrabiego Gonzaga - Myszkowskiego.

Źródło

Stanisław Ledochowski

Stanisław Ledóchowski herbu Szaława, (ur. 1666, zm. 1725) – marszałek generalny konfederacji tarnogrodzkiej, wojewoda wołyński, marszałek sejmu niemego 1717, podkomorzy krzemieniecki. W 1701 był marszałkiem Trybunału Głównego Koronnego. W 1704 roku przystąpił do konfederacji sandomierskiej.

Wprowadzenie wojska saskiego do Rzeczypospolitej przez Augusta II w 1713, wywołało falę protestów szlachty, na której czele stanął na Wołyniu. 26 listopada 1715 został wybrany marszałkiem antysaskiej konfederacji tarnogrodzkiej. Zyskał powszechne poparcie rzesz szlacheckich, tak iż poseł rosyjski Grzegorz Dołgoruki uważał, iż w wypadku opróżnienia tronu polskiego – Ledóchowski miał szansę zostać królem Polski. W krótkim czasie zbudował silne wojsko konfederackie z którym musieli liczyć się Sasi. Popełnił jednak błąd prosząc o mediację rosyjską między konfederatami a królem, z której to mediacji Rosjanie skrzętnie skorzystali, prowokując konflikt, i mieszając się do wewnętrznych spraw Rzeczypospolitej. Rozpoczął jednak antyrosyjską akcję dyplomatyczną, chcąc uzyskać pomoc zewnętrzną Austrii, Turcji lub Tatarów krymskich. Wobec niepowodzenia tych starań i wkroczeniu na życzenie Augusta II w połowie sierpnia 1716 wojsk rosyjskich, zwołał pospolite ruszenie i rozpoczął negocjacje z królem, chcąc uchronić Polskę od nowej wojny. Porozumienie podpisano 3 listopada 1716.

W 1716 został marszałkiem sejmu kończącego konfederację (sejmu niemego). 1 lutego 1717 wystąpił na sejmie ze sławnym przemówieniem, by w imieniu nieodrodnych synów Orła Białego przysiąc królowi wierność, nie dopuszczając nikogo do dyskusji. Zamknął sejm wyrażając nadzieję, że Polska wkroczy w okres zasłużonego spokoju. W 1718 na sejmie żądał wycofania wojsk rosyjskich i zawarcia sojuszu z Austrią co nastąpiło w 1719. Na krótko przed śmiercią, 26 marca 1724 r. został wojewodą czernihowskim.

Miał opinię człowieka prawego i szlachetnego, o wyjątkowej inteligencji i przenikliwości. Poseł rosyjski pisał o nim: Taki mądry i chytry człowiek, że ja takiego w całej Polsce nie widziałem.

Strona na Wikipedii

Józef Kimbar

 

Józef Kimbar. Ryt. A. Leszczyński.

Józef Kimbar herbu własnego vel Siekierz (ur. ok. 1750 – zm. po 1800) – stolnik upicki, poseł na sejm grodzieński (1793), starosta tarwidowski (1775), sędzia i pisarz grodzki upicki (1776), podczaszy (1781), podstoli (1783), stolnik upicki (od 1787).

Na sejmie grodzieńskim sprzeciwiał się podziałowi Rzeczypospolitej. 1 lipca 1793 gdy dał wyraz przekonaniu, że polityka Katarzyny II zmierza do przekształcenia Polski w prowincję rosyjską, został uwięziony na rozkaz posła rosyjskiego Jakoba Sieversa. Później został uwolniony. Działał w związku z opozycyjną grupą posłów patriotycznych mazowieckich i podlaskich. 15 lipca 1793 wygłosił dramatyczną mowę, w której wzywał króla Stanisława Augusta Poniatowskiego by wraz z całym sejmem udał się raczej na wygnanie na Syberię niż podpisał hańbę rozbioru. Po podpisaniu tego aktu zaatakował króla, mówiąc: Niczego się nie lękam ani stracham, mówię prawdę, żeś zdrajca. W kilku mowach sprzeciwiał się powołaniu komisji sejmowej, do rozpoczęcia pertraktacji podziałowych z Królestwem Prus. Wraz z kilkoma innymi patriotycznymi posłami zmusił inicjatora tego projektu Adama Podhorskiego do ucieczki z izby poselskiej. Jako jeden z czterech przedstawicieli Litwy wszedł obok kilku innych posłów patriotycznych w skład komisji powołanej do utworzenia nowej formy rządu. Po aresztowaniu czterech posłów przez Sieversa, bezskutecznie upominał się o ich uwolnienie, piętnował jego gwałty. Podpisał konfederację grodzieńską z zastrzeżeniem, że obstaje przy całości granic Rzeczypospolitej. W październiku protestował przeciwko zawarciu przymierza z Imperium Rosyjskim, 18 października uroczyście oświadczył, że uznaje ten akt za nielegalny.

W insurekcji kościuszkowskiej był członkiem sądu kryminalnego powiatu upickiego. Został generał-adiutantem wojsk litewskich.

Żonaty był z Anną z Kościuszków, jego syn Onufry był oficerem armii Księstwa Warszawskiego.

Strona na Wikipedii

Prymas Henryk Firlej

Prymas Henryk Firlej.

Źródło

Henryk Firlej z Dąbrowicy herbu Lewart (ur. 1574 roku w Balicach, zm. 25 lutego 1626 roku w Skierniewicach) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski w latach 1624–1626, podkanclerzy koronny w latach 1613–1618, referendarz wielki koronny w 1605 roku, prepozyt płockiej kapituły katedralnej w latach 1607–1617 oraz biskup płocki w latach 1617–1624, prepozyt komendatoryjny miechowski w 1612 roku, scholastyk krakowski w 1594 roku, sekretarz królewski w 1596 roku, kanonik sandomierski do 1614 roku. 
Syn marszałka wielkiego koronnego Jana Firleja i Barbary Mniszech herbu własnego. Ochrzczony w młodości jako kalwinista. Po śmierci ojca matka i bracia wychowali go na katolika. Brat przyrodni podskarbiego Jana Firleja, Mikołaja, Piotra i Andrzeja.
Studiował początkowo w Ingolstadzie i Grazu u jezuitów, później w Padwie i Rzymie[4]. W Rzymie wszedł do familii papieża Klemensa VIII, został jego pokojowcem, prałatem domowym, referendarzem obojga sygnatur, protonotariuszem apostolskim i hrabią rzymskim. W Rzymie w 1595 roku przyjął święcenia subdiakonatu. W 1596 roku wrócił do Polski z nuncjuszem papieskim i z polecenia papieża trafił do kancelarii koronnej. W 1598 roku przyjął święcenia prezbiteratu. W czasie Rokoszu Zebrzydowskiego w 1606 roku wspierał króla. 7 października 1606 roku podpisał ugodę pod Janowcem.
Pomiędzy latami 1617–1624 z jego inicjatywy wybudowano wczesnobarokowy pałac biskupów płockich w Broku nad Bugiem. W 1625 rozpoczął przebudowę w stylu barokowym kolegiaty łowickiej. Wzniósł kościół w Ciernicach oraz jedną z kaplic przy kościele Dominikanów w Lublinie.
Karierę zawdzięczał pochodzeniu oraz protekcji króla i papieża, trzeba też zwrócić uwagę na jego wykształcenie i łagodny charakter, a także splendor jakim się otaczał. Zmarł w 1626 roku w Skierniewicach i pochowany został w kolegiacie łowickiej w cynowym sarkofagu.

Artykuł na Prymas Polski
Strona na Wikipedii

Ignacy Krasicki - "książę poetów"

Portret Ignacego Krasickiego pędzla 

Per Kraffta (starszego) z ok. 1767 roku.

Źródło

Ignacy Błażej Franciszek Krasicki herbu Rogala (ur. 3 lutego 1735 w Dubiecku, zm. 14 marca 1801 w Berlinie) – biskup warmiński od 1767, arcybiskup gnieźnieński od 1795, książę sambijski, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, prezydent Trybunału Głównego Koronnego w Lublinie w 1765, proboszcz przemyski, kustosz kapituły katedralnej lwowskiej w 1765 roku, poeta, prozaik, publicysta i encyklopedysta, kawaler maltański zaszczycony Krzyżem Devotionis[4], mianowany biskupem tytularnym Verinopolis w 1766 roku. Prymas Polski od 1795 r. aż do śmierci. Jeden z głównych przedstawicieli polskiego oświecenia. Nazywany „księciem poetów polskich”.

Jako biskup warmiński (stąd pseudonim X.B.W. – książę biskup warmiński) z rozmachem urządzał swoje rezydencje w Lidzbarku Warmińskim i Smolajnach. Z racji pełnionej funkcji zasiadał w Senacie Rzeczypospolitej.

W roku 1781 wydał nakładem drukarni Michała Grölla w Warszawie 2-tomowy Zbiór potrzebniejszych wiadomości, trzecią po Inventores rerum Jana Protasowicza i Nowych Atenach polską encyklopedię powszechną. Jest również autorem dzieła uznawanego za pierwszą polską powieść (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki). Tworzył głównie bajki, satyry i poematy heroikomiczne.

Artykuł na Poezja

Strona na Wikipedii

Artykuł na Culture

Artykuł na Polonarama

Ignacy Krasicki.

Ryt. A. Oleszczyński. 

Źródło

Legendarni przodkowie Mieszka I - Lestek

Książę Lestek. Na podstawie rysunku 

Szymona Kobylińskiego wygenerował Gemini. 

Lestek (Leszek), syn Siemowita, ojciec Siemomysła i dziadek naszego pierwszego historycznego władcy Mieszka I. Jego imię tłumaczy się jako "chytry, przebiegły, podstępny, mądry". Współcześnie  domniemuje się, że od jego imienia wzięły się terminy  "Lestkowie" i "Lestkowice", którymi jeszcze za Mieszka I nazywano populację państwa Polan. Przyjmuje się hipotetycznie, że urodził się około 870–880, a objął rządy około 900–910. Większość literatury przyjmuje, że zmarł przypuszczalnie w latach 930–940. Henryk Łowmiański przesuwał datę zgonu na około 950. Pierwotnie nie dało się datować na rządy Lestka żadnych wydarzeń. Gall Anonim zapisał odnośnie Lestka, że "Po jego (tj. Siemowita) zgonie na jego miejsce wstąpił syn jego Lestek, który czynami rycerskimi dorównał ojcu w zacności i odwadze. Po śmierci Lestka nastąpił Siemomysł, jego syn". Obecnie możemy przypisać Lestkowi rozpoczęcie tzw. rewolucji piastowskiej, czyli militarno-ekonomicznej koncentracji władzy w rękach księcia i budowy pierwszych potężnych grodów państwowych – pierwszego w Grzybowie, w latach 915–922. Według Stanisława Zakrzewskiego żoną Lestka mogła być księżniczka morawska. Z kolei Stanisław Kętrzyński odkrył XIV wieczny przekaz belgijskiej kroniki, sugerujący, że ową żoną była saska księżniczka. Jednym z synów tego małżeństwa miał być Ewaker, przyszły biskup Leodium. Hipotetyczny czas zgonu Lestka historycy umiejscowiają gdzieś między rokiem 930 i 950. Następcą drugiego księcia z dynastii Piastów był jego syn Siemomysł.

Strona na Wikipedii

Artykuł na Twoja Historia

Krzysztof Stefan Sapieha

Krzysztof Stefan Sapieha.

Źródło

Krzysztof Stefan Sapieha (ur. 1590, zm. 9 kwietnia 1627 w Dubrowlanach) – pisarz wielki litewski, starosta lidzki, mścisławski i wilkijski. Był synem Hrehorego, bratankiem Lwa, bratem Aleksandra Dadźboga. Ochrzczony jako kalwinista, po śmierci ojca dostał się na wychowanie stryja Lwa, który wysłał swoich bratanków do kolegiów jezuickich, co doprowadziło do ich rychłej konwersji na katolicyzm. 

Ożenił się z Anną z Hołowczyńskich Sapiehą. Był ojcem Mikołaja Krzysztofa. Wraz z bratem stryjecznym Janem Stanisławem uczył się w latach 1603–1605 w Kolegium Jezuitów w Braniewie. Dalszą naukę kontynuowali za granicą w Würzburgu, Frankfurcie nad Menem i Paryżu. Do kraju powrócił w 1608. Brał udział w wyprawie smoleńskiej 1609–1611. W 1613 posłował na sejm. W 1614 otrzymał starostwo lidzkie. W 1616 posłował na sejm. W 1617 roku był marszałkiem Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1621 roku otrzymał starostwo mścisławskie oraz pisarstwo litewskie. Poseł województwa mścisławskiego na sejm warszawski 1626 roku.

Strona na Wikipedii