Książę Przemysł Ścinawski

Rysunek płyty nagrobnej księcia Przemysława Ścinawskiego. Wokół postaci napis: "Wszystko, co Bóg i natura dały Polakom najlepszego, najwznioślejszego, było udziałem księcia Przemka ("Que dedit in donis Deus et natura Polonis * Summis aut pronis * Ducis erant Premeconis").

Przemko (Przemysł) ścinawski (żagański) (ur. między 1265 a 1271, zm. 26 lutego 1289) – książę żagański (1278-1284) i ścinawski (1284-1289). Najmłodszy syn księcia głogowskiego Konrada I i Salomei (córki księcia wielkopolskiego Władysława Odonica). Po śmierci ojca (1273 lub 1274) pod opieką brata Henryka III głogowskiego. Dopiero w 1278 otrzymał dzielnicę żagańską (z Żaganiem, Szprotawą i Nowogrodem Bobrzańskim). Już około 1281 znalazł się w zależności lennej od Henryka IV Probusa. Na skutek nacisków księcia wrocławskiego Henryka IV Probusa w 1284 wymienił się ze swoim bratem Konradem II Garbatym na Ścinawę (Probus wolał mieć u swych granic księcia bardziej uległego). Przemko, podobnie jak jego brat Henryk III, był wiernym wykonawcą polityki Probusa, popierając go we wszystkich ważniejszych przedsięwzięciach, także w konflikcie z biskupem wrocławskim Tomaszem. Kiedy Henryk IV Probus podjął działania zmierzające do opanowania Krakowa po śmierci Leszka Czarnego w 1288, nie mogło tam zabraknąć księcia ścinawskiego. Przemko zginął podczas wyprawy w bitwie pod Siewierzem, między siłami koalicji Bolesława II, księcia Płocka i Władysława Łokietka a siłami Henryka Probusa. Data bitwy podana w kronice Jana Długosza to 26 lutego 1290, jednak bardziej prawdopodobna wydaje się data 26 lutego 1289, podawana przez inne źródła. O śmierci Przemka informują nas w niezwykle barwnym opisie: Nagrobków książąt śląskich i Kroniki książąt polskich. Według tych relacji nie była to zwykła śmierć podczas zamieszania bitewnego, lecz księcia już po wzięciu do niewoli miano obedrzeć ze zbroi i dobić.

Klucza do interpretacji zapisu obu źródeł, a zwłaszcza pierwotnych Nagrobków należy szukać w ich pochodzeniu. Nagrobki książąt śląskich powstały w klasztorze cysterskim w Lubiążu i tutaj prawdopodobnie leży główna przyczyna dramatycznego opisu końca młodego księcia. Trzeba było po prostu znaleźć uzasadnienie wrogości i późniejszych walk książąt głogowskich z Władysławem Łokietkiem w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych XIII wieku i na początku wieku następnego. Zresztą niby dlaczego Bolko, książę Opola, również wzięty do niewoli w tej samej bitwie, miał być traktowany inaczej. Linia Piastów głogowskich była ściśle powiązana z klasztorem lubiąskim. To właśnie w Lubiążu książę ściniawski został pochowany, to właśnie temu klasztorowi udając się na tę wyprawę zapisał dwie wsie – Łososzkowice (obecnie Łososiowice) i Żyrków (Żerków w powiecie wołowskim), co miało mu zapewnić pamięć i poparcie cystersów.

W kilkanaście lat po śmierci Przemka pod Siewierzem powstała w Lubiążu doskonałej roboty płyta nagrobna, której napis Wszystko, co Bóg i natura dały Polakom najlepszego, najwznioślejszego, było udziałem księcia Przemka ("Que dedit in donis Deus et natura Polonis * Summis aut pronis * Ducis erant Premeconis") z pewnością wpłynął na wyobraźnię mieszkających tam zakonników. Książę Ścinawy zginął więc prawdopodobnie podczas zamieszenia bitewnego, możliwe że w niejasnych okolicznościach. Wątpliwe jest, aby Władysław Łokietek i Bolesław II, czy też ich rycerze mieli zamordować z zimną krwią księcia Przemka. W przypadku jego pojmania zdecydowaliby się raczej na zarobek przy wykupie jeńca pochodzącego z książęcej dynastii, nie narażając się przy tym na zemstę rodową. W polityce Henryka III głogowskiego względem Łokietka nie widać też specjalnych znaków wrogości cechujących władcę Głogowa choćby na linii stosunków z Henrykiem V Brzuchatym. Przemko ścinawski nigdy się nie ożenił i nie pozostawił następców, był mężnym rycerzem który poległ za sprawę zjednoczenia Polski i wiernym wasalem Henryka IV Probusa.

Strona na Wikipedii

Biogram na Poczet Władców

Bezprym - krwawy zdrajca

Bezprym. Rycina z A.Szwarc, M.Urbański, P.Wieczorkiewicz, "Kto rządził Polską", 

wyd. "Świat książki", Warszawa 2007, str. 42.

Źródło

Bezprym (ur. 986 lub 987, zm. 1032) – książę Polski od 1031 do 1032. W 1031 roku przejął władzę po niemiecko-ruskim ataku na Polskę. Według źródeł władca odznaczający się niezwykłym okrucieństwem. Zmarł zamordowany wiosną 1032. Za jego czasów być może miała miejsce tzw. reakcja pogańska. 

Bezprym należy, razem z Wacławem III, do grupy władców Polski najczęściej pomijanych na listach takich władców, co zostało opisane jako forma damnatio memoriae.

Istnieją jedynie trzy wzmianki o życiu Bezpryma.

Thietmar z Merseburga zanotował, że Bolesław Chrobry pojął za żonę Węgierkę, z którą miał syna Bezpryma, lecz i tę również przepędził;

Roczniki hildesheimskie mniejsze pod rokiem 1031 zawierają zapis: A ten Mieszko po miesiącu przez brata swojego Bezbriema został wygnany gwałtownym najazdem i zmuszony do ucieczki do Udalryka, do Czech. Ów zaś Bezbrim przesłał cesarzowi koronę wraz z innymi regaliami, które jego brat niesłusznie sobie przywłaszczył i w pokornej prośbie przez posłów swoich obiecał poddać się cesarzowi;

Roczniki hildesheimskie mniejsze pod rokiem 1032 zawierają zapis: w tym roku Bezbriem, z powodu najstraszniejszej srogości swego tyraństwa, został zabity przez swoich, nie bez knowań braci (hoc anno Bezbriem ob inmanissimam tirannidis suae sevitiam a suis, et etiam non sine fratrum Suorum machinatione, interfectus est).

Bezprym był najstarszym synem Bolesława Chrobrego i jego drugiej żony, nieznanej bliżej Węgierki. W starszej literaturze matka Bezpryma uchodziła za córkę księcia Gejzy i do tego poglądu przychyla się część badaczy. Najnowsze badania węgierskich historyków oraz Błażeja Śliwińskiego wskazują na to, że matka Bezpryma mogła być córką księcia Siedmiogrodu Gyuli.

O ile istnieje sporo informacji na temat młodości drugiego syna Bolesława Chrobrego, Mieszka II, o tyle o pierwszych dekadach życia Bezpryma nie wiadomo niemal nic. Stąd wniosek, że na następcę tronu wyznaczono Mieszka, który już za życia ojca przejawiał aktywność polityczną.
Bezprym był najstarszym synem Bolesława Chrobrego i jego drugiej żony, nieznanej bliżej Węgierki. W starszej literaturze matka Bezpryma uchodziła za córkę księcia Gejzy i do tego poglądu przychyla się część badaczy. Najnowsze badania węgierskich historyków oraz Błażeja Śliwińskiego wskazują na to, że matka Bezpryma mogła być córką księcia Siedmiogrodu Gyuli.
O ile istnieje sporo informacji na temat młodości drugiego syna Bolesława Chrobrego, Mieszka II, o tyle o pierwszych dekadach życia Bezpryma nie wiadomo niemal nic. Stąd wniosek, że na następcę tronu wyznaczono Mieszka, który już za życia ojca przejawiał aktywność polityczną.
Prawdopodobnie po przejęciu władzy przez Mieszka II, jego dwaj bracia przez krótki czas przebywali w Polsce. Mieszko miał wygnać Bezpryma, a zapewne także Ottona w 1030, kiedy wykrył, że spiskowali oni przeciw niemu z cesarzem Konradem II (z którym prowadził wojnę).
Prawdopodobnie to Bezprym wykorzystał jako pierwszy niepowodzenia wojenne i słabą pozycję Mieszka II (a także według jednej z hipotez, zmontował zwróconą przeciwko niemu koalicję niemiecko-ruską). W 1031, gdy na zachodniej granicy Mieszko II bronił się przed kolejną wyprawą Konrada II, na tereny wschodnie wkroczyli w imieniu Bezpryma (przypuszczalnie sprzyjającego lub niezamierzającego przeciwdziałać reakcji pogańskiej) książęta ruscy – Jarosław Mądry i Mścisław Chrobry. Mieszko II zajęty obroną Łużyc, a zarazem pozbawiony sojuszników, w konsekwencji nie miał możliwości odparcia drugiego ataku i uciekł z kraju, udając się do Czech. Tam został uwięziony i okaleczony na polecenie księcia Oldrzycha. Jarosław Mądry przyłączył do Rusi Grody Czerwieńskie, zaś na tron polski wstąpił Bezprym. Być może dotarł on do Wielkopolski wraz z przydzielonym mu oddziałem ruskim. Bezpośrednia interwencja wojsk Jarosława w centralnych prowincjach kraju, mająca na celu osadzenie nowego księcia na tronie, nie znajduje jednak potwierdzenia źródłowego. Niewykluczone, że przejmując władzę Bezprym posłużył się atrakcyjnymi dla ludności państwa hasłami antykościelnymi. Niektórzy badacze przyjmują, że mógł on nawet stanąć na czele tzw. reakcji pogańskiej.
Wkrótce po przejęciu władzy Bezprym odesłał cesarzowi polskie insygnia koronacyjne. Tym samym zrezygnował z tytułu królewskiego i uznał prymat zachodniego sąsiada.
Pozostawała zapewne liczna grupa zwolenników dawnego władcy. Przypuszcza się, że Bezprym rozpoczął jej krwawe prześladowania. Wielu przedstawicieli elit społecznych zmuszonych zostało w efekcie do ucieczki. Według źródeł część z nich schroniła się na Mazowszu. Być może wśród ofiar represji znaleźli się dwaj biskupi, których śmierć zapisano pod datą 1032 w roczniku kapitulnym krakowskim: Roman i Lambert. Brutalna walka z opozycją mogła doprowadzić do wyżej już wspomnianej tzw. reakcji pogańskiej. Prawdopodobnie doszło do ludowych wystąpień przeciwko możnym, władzy, i utożsamianemu z aparatem państwowym Kościołowi. Współczesna historiografia umieszcza bunty w latach 1031–1032, czyli w okresie rządów Bezpryma. Reakcja miała nie tylko tło religijne, ale i społeczne. Była odbiciem nadwyrężenia ekonomicznego państwa wywołanego przez agresywną politykę Bolesława Chrobrego i mniej udane rządy Mieszka II. Porażki w walkach na zachodzie z tego okresu, odcięły bowiem podstawowe źródło utrzymania drużyny książęcej, czyli łupy. W efekcie, koszty istnienia rozbudowanej armii, spadły zapewne na ludność państwa. Dodatkowo niezadowolenie musiały wywoływać niszczycielskie przemarsze obcych wojsk.
W starszej historiografii można spotkać dziś powszechnie odrzucaną koncepcję zakładającą istnienie tzw. Bolesława Zapomnianego (rzekomego następcy Mieszka II), która skłaniała historyków (m.in. Romana Grodeckiego) do przenoszenia reakcji pogańskiej i zaburzeń społecznych na okres po 1034 roku.
Rządy Bezpryma ostatecznie doprowadziły do zachwiania struktur państwowych i podważenia autorytetu władzy. Nie trwały one długo, a powodem ich upadku miało być okrucieństwo nowego księcia. Według Roczników hildesheimskich Bezprym został zamordowany „przez swoich” nie później niż wiosną 1032. Inspiratorami morderstwa mieli być jego bracia, a przede wszystkim pozostający na wolności Otto.
Państwo w wyniku działań Bezpryma zostało znacznie osłabione. Po jego śmierci doszło do podziału kraju na trzy części: pomiędzy Mieszka II, Ottona i Dytryka. Upadł autorytet władzy, co mogło przyczynić się także do późniejszych wystąpień przeciwko Kazimierzowi Odnowicielowi. Zwiększył się znacznie wpływ cesarstwa na sprawy polskie. Władca niemiecki miał swój udział w zdobyciu tronu przez Bezpryma, następnie wpływał na odzyskanie władzy przez Mieszka i Kazimierza Odnowiciela. Polska utraciła też na prawie pół wieku status królestwa.

Strona na Wikipedii
Artykuł na Przez Wieki
Artykuł na Twoja Historia
Artykuł na Histmag

Jerzy Klejna

Jerzy Klejna

Źródło

Jerzy Klejna herbu Wilcza Głowa (ur. ok. 1624 Prusach, zm. w 1689 w Wiesiółce pod Wałczem) – dragon, pułkownik w zawodowej służbie królów Polski, służył w walkach przeciw powstaniu Chmielnickiego, w czasie wojny polsko-rosyjskiej (1654-1667), pod rozkazami Stefana Czarnieckiego w trakcie potopu szwedzkiego oraz brał udział w bitwie pod Chocimiem. W 1662 r. otrzymał tytuł szlachecki.

W roku 1641 służył w pułku dragonów pruskich w stopniu porucznika. Pułk ten został wysłany do Polski jako część wojsk autoramentu cudzoziemskiego.

Walczył nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem w 1648 roku przeciwko Kozakom i Tatarom Chmielnickiego. Brał udział w bitwie pod Zborowem w 1649 roku, gdzie polskie wojska zdążające na odsiecz Zbarażowi zostały zaskoczone przez Tatarów i Kozaków.

W 1651 walczył pod rozkazami hetmana Stefana Czarnieckiego pod Beresteczkiem. Brał czynny udział w wojnie polsko-rosyjskiej (1654-1667) i w bitwie pod Czarnym Ostrowem w 1657 roku przeciwko Rakoczemu.

Od 1655 roku bronił Polski przed Szwedami pod rozkazami Jana II Kazimierza Wazy. Po bitwie pod Żarnowem 16 września 1655 roku. Jako żołnierz wojska kwarcianego wraz z jednostkami króla Jana Kazimierza walczył pod murami klasztoru w Częstochowie z rokoszanami Jerzego Sebastiana Lubomirskiego. Uczestniczył jeszcze w wielu innych bitwach w czasie potopu szwedzkiego. Po bitwie pod Warką w marcu 1656 roku awansowano go do stopnia kapitania dragonów i powierzono dowództwo chorągwi. Walczył do końca potopu, czyli do 1660 roku.

20 lutego 1662 roku sejm walny sześcioniedzielny – na wniosek króla Jana Kazimierza – nobilitował kapitana Jerzego Klejna, za zasługi wojenne, do stanu szlacheckiego, nadając mu herb Wilcza Głowa. W roku 1663 Klejna ożenił się z pruską szlachcianką Anną Simon, córką Daniela Simona burmistrza nowego miasta Wałcza.

Rok później już major Jego Królewskiej Mości Jerzy Klejna potwierdził swoje przywileje szlacheckie w księgach grodzkich Wałcza. W 1664 roku król Jan Kazimierz nadał mu wieś Wiesiółkę koło Wałcza wraz z okoliczną ziemią. Jerzy Klejna wraz z Anną Simon osiedlili się w Wiesiółce.

Przez kilka lat spokoju, pomiędzy 1668 a 1672 rokiem, urodziło im się sześcioro dzieci (Jan Ludwik, Anna Katarzyna, Antoni, Zygmunt, Manhus, nn Klejna). W 1669 roku starosta nowodworski Wojciech Konstanty Breza wezwał szlachtę powiatu wałeckiego – w tym majora Jerzego Klejna – na pospolite ruszenie podczas wolnej elekcji Wiśniowieckiego pod Warszawą.

W 1673 roku już podpułkownik Jerzy Klejna wyruszył na kolejną bitwę – pod Chocimiem. Po tym sukcesie militarnym Klejna pozostał już w Wiesiółce.

Zmarł w 1689 roku. Został pochowany pod podłogą kościoła w Skrzatuszu koło Wałcza. W 1694 roku zmarła Anna Simon. Sukcesorem po nich został Jan Ludwik Klejna – major wojsk koronnych.

Źródło

 

Legendarni przodkowie Mieszka I - Siemomysł

Książę Siemomysł. Portret wygenerowany przez Gemini 

na podstawie rysunku Szymona Kobylińskiego. 

 

Siemomysł syn Lestka był ojcem naszego pierwszego historycznego władcy - Mieszka. Według Galla Anonima "potomek Lestka, nie ustępował przodkom ani bogactwem, ani dostojeństwem, i odznaczając się wielkodusznością, powiększył znacznie granice swego księstwa". Czy Siemomysł był postacią historyczną? Nie ma go w żadnych przekazach wcześniejszych niż Kronika Galla Anonima. Trudno jedna uwierzyć, żeby pamięć dynastyczna w czasach Bolesława Krzywoustego zupełnie zapomniała o poprzednikach Mieszka, który tacy czy inni, ale jednak przecież byli. To prawdopodobnie Siemomysł stworzył grodowy fundament "państwa gnieźnieńskiego", na którym jego syn zaczął budować Polskę. 

Artykuł na Familia Piastorum
Strona na Wikipedii

Siemowit
Lestek

Bernard Pretwicz

Bernard Pretwicz. Ryt. J. Polkowski według portretu będącego własnością 

hr. ordynatów Zamojskich w Warszawie.

Źródło

Wersja kolorowa wygenerowana przez Gemini.

Bernard Pretwicz herbu Wczele; niem. Bernhard von Prittwitz (warianty w zródłach Bernard Pretficz, Bernard Pretwic, Bernardus Pretwitz, Prethwicz, lub Prettwicz, wśród heraldyków znany również jako Murus Podoliae, Pogromca Tatarów, Terror Tartarorum) (ur. ok. 1500 na Śląsku, zm. 1563 w Trembowli) – śląski szlachcic w służbie króla Polski, Rotmistrz wojsk obrony potocznej, starosta ulanowski, barski (1540-1552) i trembowelski (1552-1561).
Jeszcze za życia okrzyknięty polskim bohaterem narodowym w uznaniu zasług wojennych w obronie południowych granic Korony Królestwa Polskiego. Był jednym z najbardziej uzdolnionych wojskowych tamtej doby walczących z Tatarami Krymskimi i innymi ordami tatarskimi.
Pretwicz władał biegle w mowie i piśmie językiem niemieckim. Z pochodzenia był spolonizowanym Niemcem. Sławnego Pretwicza w 1540, chciał zwerbować na swą służbę elektor saski przez swego agenta J. Spigla. Wcześniej na sejmie śląskim w Głubczycach (5 grudnia 1526) Bernard Pretwicz, przekonywał jako zaufany królowej Bony stany śląskie do połączenia się z Polską.
Początki kariery rozpoczął w Krakowie dworzanin króla Zygmunta Starego, który wysyłał go jako posła na sejmiki, a później w zaufanych misjach m.in. do Pragi i na Śląsk.
W 1527 roku zaciągnął się pod chorągiew Mikołaja Sieniawskiego, pod dowództwem którego walczył m.in. w 1531 roku w bitwie pod Obertynem. Już w 1535 roku otrzymał własną rotę konną i od tego czasu zajmował się przez ćwierć wieku obroną południowych granic Rzeczypospolitej. W 1538 roku wziął udział w wyprawie hetmana Jana Tarnowskiego pod Chocim.
Podczas najazdu tatarskiego w roku 1540 dzięki zdolnościom taktycznym, nieopodal Winnicy na Podolu z niewielkim oddziałem obrony potocznej zdołał okrążyć nadciągające oddziały przeciwnika. W tym samym roku stał się celem zamachu, mającemu mu uniemożliwić złożenie zeznań w sprawie antykrólewskiego spisku Marcina Zborowskiego. Za wierną służbę w tym samym 1540 roku roku królowa Bona mianowała go starostą barskim na Podolu. Zamek w Barze wkrótce stał się bazą operacyjną wypraw przeciwko Tatarom, a Pretwicz zyskał wielką sławę jako ich pogromca, który zapędzał się za nimi w pościgach po brzegi Morza Czarnego gdzie ich ostatecznie gromił. Jego sława była tak duża, że do jego zamku w Barze ściągała szlachta nie tylko z Polski i Litwy ale i z zagranicy, przede wszystkim z krajów niemieckojęzycznych. W roku 1541, 1542, 1549 Pretwicz przyszedł na pomoc Białogrodowi oraz Oczakowowi atakowanym w kolejnych latach przez siły mołdawskie, tatarskie i kozackie.
Zorganizował przynajmniej cztery wyprawy odwetowe przeciwko Tatarom docierając z Kozakami i chorągwiami obrony potocznej do Krymu i wybrzeży Morza Czarnego (np. w okolice Oczakowa w 1536, 1549 i 1552 roku). W 1550 roku przedstawił traktat dotyczący obrony Kresów przed Tatarami. W 1551 roku starosta miał do dyspozycji gotowych do akcji trzystu jeźdźców, z których wielu przesłużyło aktywnie na kresowych stanicach ponad 20 lat.
Pretwicz opracował i rozwijał stopniowo nowy system obrony, w zależności od zmieniającego się pola walki. Rozwinął sieć wywiadowców informujących o idących z terenu zagrożeniach. Dzięki jego pomysłowości południowe ziemie koronne Polski nie były zaskakiwane najazdami Tatarów. Wyszkolił i obsadził zamki chroniące granice Polski przed Tatarami. Dzięki opracowanemu systemowi informacji o zagrożeniach skrócił się czas niezbędny do szybkiej reakcji w narażanych na niebezpieczeństwo miejscach, prowadząc przy tym działania zaczepne oddziałami obrony potocznej mające na celu dekoncentrację sił przeciwnika. W konsekwencji, jego system obrony i sposób walki znalazły powszechne uznanie. Dzięki wyszkoleniu miejscowych Kozaków, był przez nich uznawany za pierwszego nieformalnego przywódcę. Dzięki jego strategii oraz taktyce walk z najazdami tatarskim liczne miasteczka, miasta i zamki na Podolu znowu zaczęły się rozwijać. Będąc starostą barskim utrzymywał na Podolu dość liczne oddziały, przy czym część z nich osobiście finansował.
Jego działalność odwetowa spowodowała groźne napięcia na linii Kraków-Stambuł, w rezultacie zmuszony był napisać podaną poniżej we fragmencie Apologię do króla Zygmunta Augusta.
Około 1530 roku Pretwicz przesłał królowi Zygmuntowi Staremu róg ostatniego żyjącego jednorożca, którego miał osobiście upolować. Róg ten w 1540 roku król Zygmunt sprezentował Ferdynandowi I Habsburgowi, który na jego polecenie nadworny rzeźbiarz Silvester Lechner ozdobił rękojeścią, na której umieszczono okolicznościowy wiersz. W utworku tym jednorożec zachwala właściwości swego organu. Habsburgowie uznawali ten róg za jeden z najcenniejszych skarbów swojej dynastii i do dzisiaj można oglądać go w wiedeńskim Kunsthistorisches Museum.
Tatarzy tak się go bali, że matki tatarskie straszyły nim niegrzeczne dzieci. Zaczęto go nazywać Murem Polski i Postrachem Tatarów (Terror Tartarorum). Po śmierci pisali o nim Marcin Kromer, Mikołaj Rej, M.Bielski, Szymon Starowolski.
Postać Pretwicza przeszła także do tradycji potocznej. Długo po jego śmierci popularne było powiedzenie "Za Pana Pretfica wolna od Tatar granica". Ponoć panujący sto lat później król Jan Kazimierz miał w swoim gabinecie umieścić portret Pretwicza, na pamiątkę jego męstwa.

Artykuł na Studio Wschód

Artykuł na Konflikty

Strona na Wikipedii

 

Skirgiełło

Skirgiełło. Rycina z Europos Sarmatijos Alessandro Guagnini (1578)

Skirgiełło

Był księciem litewskim, ale zapisał się również w naszej historii więc warto go przypomnieć. Skirgiełło Olgierdowicz urodził się w 1354 lub 55 roku. Był wyznania prawosławnego (chrzestne imię Iwan). Prawdopodobnie był starszym bratem Jagiełły, którego data urodzin jest niepewna (1352 lub 1362). Kiedy ich ojciec Olgierd właśnie Jagiełłę wyznaczył na kolejnego wielkiego księcia Litwy Skirgiełło podporządkował się jego decyzji … co trochę podważa teorię o jego starszeństwie. Odsunięcie starszego syna z reguły kończyło się wojną domową. Z drugiej jednak strony nie możemy całkowicie odrzucić tej możliwości, że Skirgiełło po prostu nie miał ambicji wielkoksiążęcych i dlatego nie tylko uznał wybór ojca, ale też do śmierci wiernie służył Jagielle.

Jaki naprawdę był ten Olgierdowicz? Jagiełło ufał mu i powierzał zadania najwyższej wagi. Skirgiełło na przykład przewodził litewskiemu poselstwu, które w 1385 roku prowadziło w Krakowie wstępne rozmowy w sprawie małżeństwa z Jadwigą. To właśnie między innymi jemu zawdzięczamy sukces tego spotkania, kładącego fundamenty pod unię polsko – litewską. Skirgiełło kilkakrotnie pertraktował też w imieniu Jagiełły z Krzyżakami, a w 1390 bronił przed nimi stołecznego Wilna. Absolutna lojalność wobec młodszego brata doprowadziła też do decyzji wystawiających Skirgielle naprawdę bardzo wysoką ocenę. Nie możemy przecież inaczej potraktować jego zgody na oddanie królewskiego namiestnictwa na Litwie Witoldowi. Skirgiełło wykazał się tutaj nie tylko lojalnością, ale też godnym podziwu przedłożeniem interesu publicznego nad własne ambicje. Życzliwość Jadwigi dla tego Olgierdowicza jest jak najbardziej historyczna i także doskonale świadczy o Skirgielle. Oboje utrzymywali przyjazne stosunki, o czym świadczą np. zachowane rachunki dworskie po ich wspólnych posiłkach.

Jest też drugi obraz Skirgiełły - klasyczny przykład „nieszczęśliwego alkoholika z problemami”. Podstawowy problem jest w tym, że „czarna legenda” tego Olgierdowicza ma swoje źródło w jednej relacji, do tego spisanej przez zaprzysięgłego wroga Skirgiełły … dla drugiego wroga. Popełnił ją Witold w czasie swojego pobytu w Prusach, kiedy to w oparciu o jego wypowiedzi spisano „Skargę”, przedstawiającą Skirgiełłę jako okrutnego, nieodpowiedzialnego alkoholika. Takiemu wizerunkowi przeczy nie tylko całego życie Skirgiełły, ale też ewidentna uraza, jaką miał do niego sam Witold. Ich konflikt rozpoczął się najprawdopodobniej w czasie walki Jagiełły z Kiejstutem o schedę po Olgierdzie na początku lat 80-tych XIV wieku. Najprawdopodobniej to właśnie Skirgiełło pojmał Kiejstuta i Witolda i to właśnie jego początkowo oskarżano później za śmierć starego księcia. Kolejnym powodem do nienawiści było przekazanie Skirgielle przez Jagiełłę księstwa trockiego, należnego wcześniej właśnie Witoldowi. Do reszty poróżniła ich też wizja przyszłości Litwy. Skirgiełło chciał jak najmocniejszej unii, a Witold przez całe życie knuł jak ją osłabić czy nawet zerwać.

Nie wiemy czy Skirgiełło się ożenił i czy miał jakieś potomstwo. Część historyków uważa, że z nieznanego nam związku miał nieznanego imienia córkę, która w listopadzie 1393 roku została ochrzczona na Wawelu (prawdopodobnie była to konwersja z prawosławia). Jako ciekawostkę można dodać, że Skirgiełło planował przejście na katolicyzm, czemu jednak przeszkodziła przedwczesna śmierć. 

Strona na Wikipedii

 

Stanisław Pereświet-Sołtan

 

Portret Stanisława Sołtana.

Źródło

Stanisław Pereświet-Sołtan herbu Sołtan (ur. w 1756, zm. w 1836) – marszałek nadworny litewski od 1791, w 1790 roku mianowany podkomorzym litewskim, generał major armii Wielkiego Księstwa Litewskiego od 1782 roku, chorąży wielki litewski w 1782 roku, członek Komisji Policji Obojga Narodów w 1792 roku, wolnomularz.

Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego. Jako poseł słonimski wybrany został ze stanu rycerskiego sędzią Sejmu Czteroletniego w 1788 roku. Był działaczem Stronnictwa Patriotycznego i członkiem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej. W czasie wojny polsko-rosyjskiej, na zebraniu 23 lipca 1792 był przeciwny decyzji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o jego przystąpieniu do konfederacji targowickiej i zalecał kontynuowanie oporu i wyjazd króla do obozu wojskowego celem wzmocnienia morale walczącej armii. 24 lipca udał się na emigrację do Saksonii. Był jednym z organizatorów insurekcji kościuszkowskiej na Litwie. Był aresztowany przez Smoleńską Komisję Śledczą w 1794 roku, został w drodze wyjątku skazany na osiedlenie w Kazaniu. W 1812 został prezesem utworzonej przez cesarza Napoleona I Bonaparte Komisji Rządu Tymczasowego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Strona na Wikipedii

Hetman Krzysztof II Radziwiłł

Krzysztof Radziwiłł. Portret nieznanego autora (ok. 1733).

Ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie.

Źródło

Krzysztof II Radziwiłł herbu Trąby (ur. 22 marca 1585, zm. 19 listopada 1640 w Świadości) – książę z birżańskiej linii Radziwiłłów, hetman polny litewski od 1615, kasztelan i wojewoda wileński od 1633, hetman wielki litewski od 1635, marszałek sejmu konwokacyjnego 1632 roku. Wyznawca i protektor kalwinizmu na Litwie, wódz.

W młodości u boku ojca uczestnik wojny ze Szwecją za Gustawa Adolfa. Pierwszy raz samodzielnie dowodził broniąc Inflant w 1608 roku podczas wojny ze Szwecją w latach 1600–1611. Był marszałkiem koła poselskiego sejmiku generalnego Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1615 i 1618 roku. Poseł na sejm 1606 roku, sejm 1615 roku, sejm 1618 roku z powiatu wiłkomierskiego, poseł na sejm 1616 roku z powiatu nowogródzkiego, poseł na sejm zwyczajny 1623 roku. Poseł powiatu słonimskiego na sejm 1620 roku. Poseł powiatu nowogródzkiego na sejm 1624 roku i sejm nadzwyczajny 1626 roku. Poseł powiatu wiłkomierskiego na sejm 1625 roku, sejm zwyczajny 1626 roku, sejm nadzwyczajny 1629 roku. Poseł na sejm zwyczajny 1629 roku z powiatu upickiego. Poseł powiatu lidzkiego na sejm 1631 roku. Poseł na sejm konwokacyjny 1632 roku z powiatu wileńskiego.

Walczył w wojnie z Rosją 1609-1618. Podczas walk ze Szwedami w latach 1617-1618 wykazał się energią i talentem, odzyskując większość utraconych wcześniej twierdz.

Podczas wojny ze Szwecją w latach 1621-1626, mając tylko kilkuset ludzi, nie zdołał w 1621 roku obronić Ryg. W 1622 roku odparł pod Mitawą atak przeważających sił szwedzkich, którymi dowodził sam Gustaw Adolf. Choć odzyskał Kurlandię, podpisał rozejm ze Szwecją i od tego momentu zaczął się jego konflikt z królem Zygmuntem III Wazą. Przywódca antykrólewskiej opozycji na Litwie za panowania Zygmunta Wazy, pomijany przy rozdawaniu wakansów.

Poseł powiatu wiłkomierskiego na sejm warszawski 1626 roku[9]. Poseł województwa nowogródzkiego na sejm toruński 1626 roku (nie przybył). Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 16 lipca 1632 roku. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa wileńskiego w 1632 roku, podpisał jego pacta conventa.

Wyróżnił się w wojnie smoleńskiej 1632–1634 z Rosją. Przez kilka miesięcy na czele słabej Armii Wielkiego Księstwa Litewskiego operował wokół oblężonego Smoleńska, kilkakrotnie wprowadzając do twierdzy posiłki i zaopatrzenie. Śmiałymi działaniami dał czas na nadejście głównej armii polskiej króla Władysława IV. Po nadejściu odsieczy brał udział w osaczeniu rosyjskiej armii i doprowadzeniu jej do kapitulacji. Następnie przeprowadził śmiały rajd jazdy w głąb terytorium Rosji. Nagrodzony buławą wielką litewską zbliżył się do dworu. Z zastrzeżeniami popierał wojenne plany Władysława IV.

Był przez całe życie gorliwym ewangelikiem reformowanym i hojnym patronem Jednoty Wileńskiej, która nazywała go "panem i pierwszym po Bogu obrońcą." W przeciwieństwie do wielu magnatów uczestniczył w synodach kalwińskich - był dyrektorem synodów w 1614 i 1627. O jego ochronę zabiegały także kościoły kalwińskie w Koronie.

Bardzo ciężko przeżył proces o zbór wileński w 1640 roku w którym wyrokiem królewskim Władysław IV nie tylko nie ukarał sprawców napadu na zbór, ale nakazał jego przeniesienie za mury miejskie i zakazał czynności duszpasterskich pastorom w obrębie miasta. Uczestniczył jako świadek ze strony swoich współwyznawców w dekrecie o wykonaniu wyroku. Zdaniem współczesnych zmarł załamany obrotem sprawy.

Jego przywiązanie do kalwinizmu było powodem, że Zygmunt III Waza, latami blokował jego nominację do senatu. Do tego ostatniego awansował go dopiero Władysław IV Waza.

Strona na Wikipedii

Opracowanie Urszuli Augustyniak

Krzysztof Radziwiłł.

Ryt. W. Delff (1639).

Źródło

Krzysztof Radziwiłł.

Portret nieznanego autora z XVII wieku. 

Źródło

Andrzej Firlej

Andrzej Firlej.

Źródło

Andrzej Firlej herbu Lewart (ur. ok. 1583 – zm. 1649) – wojewoda sandomierski w 1649 roku, kasztelan bełski w latach 1638-1649, rotmistrz królewski od 1611 roku.

Syn Andrzeja Firleja i Barbary z Kozińskich księżnej Zbaraskiej, wdowy po Jerzym; wnuk Jana.

Studiował w Heidelbergu w latach 1601–1604, Bazylei w latach 1604-1606, Genewie w 1605 roku, Orleanie w 1606 roku, Paryżu w 1606 roku.

Był gorliwym wyznawcą kalwinizmu i właścicielem Kocka, gdzie spora część mieszkańców wyznawała kalwinizm. Tam utrzymywał razem z żoną szkołę kalwińską, oraz zbór. Jako spadkobierca Anny Hojskiej, fundatorki klasztoru poczajowskiego, w 1623 najechał go, obrabował cerkiew klasztorną i skradł ikonę Matki Bożej. W 1648 Kock uległ spaleniu przez Kozaków, a kościół przejęli katolicy. Firlej wybudował wtedy nowy, murowany budynek zboru, który pod patronatem jego żony istniał do jej śmierci w 1661 roku.

W początkach 1649 na sejmie koronacyjnym mianowany decyzją Jana Kazimierza wbrew oporom izby poselskej jednym z trzech regimentarzy, czasowo zastępujących wziętych do niewoli hetmanów wielkiego Potockiego i polnego Kalinowskiego. W lipcu i sierpniu 1649 z królewskiej nominacji był dowódcą wojsk broniących Zbaraża w trakcie jego oblężenia. Po ugodzie zborowskiej wyprowadził wojsko ze Zbaraża na leże zimowe. Jesienią 1649 roku był wraz ze Stanisławem Lanckorońskim wyznaczony do komisji, której zadaniem była likwidacja długów wojskowych. Król Jan Kazimierz w uznaniu jego zasług mianował go wojewodą sandomierskim po Władysławie Dominiku Zasławskim, który zwolnił ten urząd zostając wojewodą krakowskim.

Źródło

Krzysztof Wiesiołowski

Krzysztof Wiesiołowski. Portret nieznanego autora ze zbiorów 

Narodowego Muzeum Sztuki Republiki Białorusi.

Źródło

Krzysztof Wiesiołowski herbu Ogończyk (zm. 19 kwietnia 1637) – marszałek wielki litewski od 1635, marszałek nadworny litewski od 1619, krajczy wielki litewski od 1620, marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie obradującego od 15 stycznia do 26 lutego 1609 roku i marszałek sejmu zwyczajnego w Warszawie obradującego od 13 lutego do marca 1618 roku, ciwun wileński w latach 1610–1637, horodniczy grodzieński w 1623 roku, stolnik litewski w 1604 roku, podstoli litewski w 1600 roku, leśniczy przełomski, starosta suraski, mielnicki, wasilkowski, berżnicki, dzierżawca kleszczelski, ekonom grodzieński, horodniczy grodzieńsk.

Odziedziczył starostwo tykocińskie jeszcze za życia swojego ojca. Po jego śmierci otrzymał także dzierżawy, tj. starostwa: mielnickie, suraskie, ekonomię grodzieńską, leśnictwo nowodworskie. Własnym kosztem wystawiał chorągwie wojskowe i wielokrotnie odznaczał się męstwem na polu walki. 7 października 1606 roku podpisał ugodę pod Janowcem. Poseł na sejm zwyczajny 1613 roku. W czasie elekcji 1632 roku został sędzią generalnego sądu kapturowego. 
Po śmierci swej przybranej 19-letniej córki Gryzeldy Wodyńskiej ofiarował swoje dobra dziedziczne białostockie z przeznaczeniem na wzmocnienie obronności zamku Tykocińskiego oraz w 1633 roku ufundował kościół i klasztor Brygidek w Grodnie, a także następujących kościołów: kościół parafialny (drewniany) w Dąbrowie (obecnie Białostockiej), kościół w Chodorówce, Łunie, Kwasowie, Zawadach oraz Dolistowie. Przyczynił się także do budowy ołtarza św. Sebastiana w klasztorze oo. Bernardynów w Tykocinie, który powstał w podzięce Panu Bogu za ocalenie rodziny królewskiej. (Krzysztof Wiesiołowski gościł na zamku tykocińskim króla Zygmunta III wraz z rodziną i jego najbliższym otoczeniem. Miało to miejsce między 14 listopada 1630 roku a 8 lutego 1631 roku. Król schronił się na zamku Tykocińskim przed zarazą). Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 16 lipca 1632 roku. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa trockiego w 1632 roku, podpisał jego pacta conventa. Częstym gościem na zamku Tykocińskim (począwszy od roku 1632) u Krzysztofa Wiesiołowskiego bywał także Król Władysław IV, który przejeżdżał tędy w drodze na Litwę. Kilka lat przed śmiercią Krzysztof Wiesiołowski wraz z żoną, Aleksandrę z Sobieskich zamieszkał w Kamiennej pod Dąbrową Białostocką, prowadząc pustelnicze życie i spędzając czas na pokucie. 

Wierny stronnik Zygmunta III. Walczył z rokoszanami i dowodził w wielu wyprawach przeciw Turkom, Szwedom i Carstwu Rosyjskiemu. Fundator i dobroczyńca licznych kościołów i klasztorów. W Tykocinie założył przytułek dla weteranów, co znalazło odbicie w konstytucji sejmowej z 1633. Cały swój majątek zapisał na rzecz dobra publicznego.

Strona na Wikipedii

Konstanty Jacek Lubomirski

 

Konstanty Jacek Lubomirski ok. 1638 r. 

Ze zbiorów Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

źródło

Książę Konstanty Jacek Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża, (1620-1663) – polski magnat, właściciel Jarosławia, poseł, krajczy koronny (1658), podczaszy koronny królewski (od 1658) i starosta sądecki.

Syn Stanisława Lubomirskiego, wojewody krakowskiego i Zofii Ostrogskiej (1595–1622). Był jednym z trzech synów Stanisława, odziedziczył pałac w Pełkinie i zarządzał dobrami wiśnickimi wraz z braćmi Jerzym Sebastianem (marszałkiem wielkim koronnym i hetmanem polnym) oraz Aleksandrem Michałem (wojewodą krakowskim).
Poseł na sejm 1645 roku. Poseł sejmiku proszowickiego na sejm ekstraordynaryjny 1647 roku. W 1648 r. poślubił Domicellę Barbarę Lubomirską ze Szczawińskich.
Wyznaczony komisarzem do rady wojennej w 1648 roku. Poseł na pierwszy sejm 1652 roku z województwa krakowskiego. W roku 1654 w sądeckim kościele franciszkanów pw. Narodzenia NMP, z fundacji Konstantego Jacka Lubomirskiego powiększona została kaplica Przemienienia Pańskiego. Był fundatorem kościoła oo. reformatów w Jarosławiu. Jako właściciel Jarosławia wydał 29 czerwca 1650 r. rozporządzenie, mocą którego: „flisacy okolic Jarosławia, a więc z Szówska, Manasterza i Nielepkowic mają obowiązek zatrzymywania swoich statków w porcie jarosławskim i w razie potrzeby bronić miasta swoją armatą, pod karą konfiskaty statków i towaru”.
Był sławnym dowódcą w czasie wojen z Kozakami, Szwecją, Siedmiogrodem i Rosją. Jego siedzibą jako starosty grodowego była też Biała Cerkiew, gdzie w 1651 r. stoczono bitwę z Kozakami. W 1655 r. wojska szwedzkie mimo obrony zajęły zamek w Nowym Wiśniczu, a opuszczając po rocznym pobycie obrabowały go. Był uczestnikiem konfederacji tyszowieckiej w 1655 roku. Zmarł bezpotomnie w 1663 r.

Strona na Wikipedii

Hetmańskie medaliony

 

Medalion portretowy: Jan Zamoyski.
Rzeźbił E. Kuntze (1869).

Źródło

Medalion portretowy: Stanisław Żółkiewski.
Rzeźbił E. Kuntze (1869).

Źródło

Medalion portretowy: Stefan Czarniecki.

Rzeźbił E. Kuntze (1869).

Źródło

Atanazy Miączyński

Atanazy Miączyński

Rycina z albumu J. Łoskiego pt. „Jan Sobieski, jego rodzina, towarzysze broni i współczesne zabytki", Warszawa 1883; Biblioteka Narodowa.

Atanazy Walenty Miączyński herbu Suchekomnaty (ur. w 1639 roku – zm. w 1723 roku w Zawieprzycach niedaleko Lublina) – wojewoda wołyński w latach 1713-1723, podskarbi nadworny koronny w latach 1688-1713, krajczy koronny w latach 1687-1688, łowczy koronny w latach 1684-1687, wielkorządca krakowski od 1 lipca 1689 roku do 30 czerwca 1692 roku, starosta krzepicki w latach 1677-1723, starosta łosicki w latach 1681-1723, starosta łucki w latach 1682-1723, pułkownik w 1683 roku, administrator olbory olkuskiej w latach 1692-1695, leśniczy sokólski w latach 1682-1685.

Brał udział w bitwie pod Chocimiem 11 listopada 1673 na czele nadwornej chorągwi tatarskiej, gdzie został ciężko ranny. Wraz z objęciem tronu przez Jana III Sobieskiego, który przyjaźnił się z Atanazym, zaczęły spływać kolejne zaszczyty. Został pierwszym dworzaninem i łożniczym. W 1675 roku na czele 2500 koni pokonał chana Nuradyna, za co został mianowany (1676) pułkownikiem J.K.Mci. Wiadomo również, że podczas sejmu koronacyjnego 14 lutego 1676 dopuścił do używania herbu Suchekomnaty Grzegorza Bogdańskiego, który odznaczył się w bitwach. 

Tego samego roku (1676) otrzymał także chorągiew pancerną, walczył wraz z nią m.in. pod Żurawnem. 20 lutego 1677 roku starostwo krzepickie wraz z hutami żelaza, po Jerzym Prażmowskim (wojewodzie płockim). W 1711 roku odstąpił to starostwo swojemu synowi Piotrowi. 2 kwietnia 1681 roku król przyznał mu starostwo łosickie po zmarłej Emerencynie Pacowej. To starostwo przekazał drugiemu synowi Antoniemu. Jeszcze tego samego roku został mianowany starostą grodowym łuckim.

We wrześniu 1683 roku wziął udział w bitwie pod Wiedniem. Stał na czele pułku, składającego się z trzech chorągwi (w tym dwóch jego braci Andrzeja i Stanisława) oraz oddziału dragonii. Wedle tradycji rodzinny Miączyńskich to chorągwie Atanazego zdobyły namioty Kara Mustafy. Dowodził pościgiem za cofającymi się wojskami tureckimi spod Wiednia. W październiku brał udział w bitwach pod Parkanami. W pierwszej z nich osłaniał króla przed niebezpieczeństwem. Według legendy rodzinnej za waleczność cesarz Leopold I mianował go hrabią S.I.R. Tytuł ten jednak nie znajduje potwierdzenia w żadnych źródłach.

Rok później 17 czerwca 1684 roku został łowczym wielkim koronnym (po Bogusławie Fredrze, następcom Atanazego był Andrzej Gembicki). Uczestniczył w dwóch wyprawach hetmana Jabłonowskiego na Bukowine (1685, 1691). Brał udział również w dwóch wyprawach mołdawskich z królem (1686, 1691). W 1689 został mianowany przez króla Jana III Sobieskiego podskarbim nadwornym koronnym (po zmarłym Michale Florianie Rzewuskim).

W 1695 roku walczył z Turkami pod Lwowem. Z synem hetmana Jabłonowskiego (ten dysponował ok. 6 tysiącami wojsk przeciwko ok. 60 tys.) – Aleksandrem podczas ataku tureckiego skutecznie się bronił, fakt ten sprawił, iż hetman mógł ruszyć do ataku. Sam Miączyński związał Turków walką w rejonie pomiędzy klasztorem Teatynów a cerkwią ruską Mohiłą, gdzie nieprzyjaciel poniósł duże straty. Atanazy uratował syna hetmana. Cała bitwa zakończyła się wielkim sukcesem Polaków (w bitwie zginęło ok. 12 tysięcy żołnierzy wojsk tureckich, pomimo dziesięciokrotnej przewagi nad siłami polskimi). Nie była to jednak ostatnia bitwa, w której brał udział.

Był przy śmierci króla Jana III Sobieskiego oraz przy elekcji nowego króla. Był elektorem Augusta II Mocnego w 1697 roku z województwa kaliskiego[6], jako deputat województwa czernihowskiego podpisał jego pacta conventa. Poseł na sejm pacyfikacyjny 1699 roku z województwa wołyńskiego. Poseł na sejm 1701 roku i sejm z limity 1701-1702 roku z województwa wołyńskiego. W styczniu 1702 roku podpisał akt pacyfikacji Wielkiego Księstwa Litewskiego. Poseł na sejm 1703 roku z województwa czernihowskiego.

Król August II Mocny w dowód zasług obdarzył go dożywotnią pensją w wysokości 6 tys. złotych polskich. Był konsyliarzem województwa bracławskiego w konfederacji sandomierskiej 1704 roku. Jako poseł województwa bracławskiego był uczestnikiem Walnej Rady Warszawskiej 1710 roku. W 1713 roku został mianowany wojewodą wołyńskim, jednocześnie zrzekł się stanowiska podskarbiego na rzecz swojego zięcia Franciszka Ossolińskiego, który później został stronnikiem Stanisława Leszczyńskiego. Był wielokrotnie wybierany przez szlachtę na Sejm m.in. na sejm elekcyjny w 1697. Zarówno Jan III Sobieski jak i jego następca August II darzyli go sympatią.

Strona na Wikipedii

Artykuł na Muzeum Pałacu w Wilanowie

Hetman Stanisław Koniecpolski

Portret hetmana Stanisława Koniecpolskiego.

Źródło

Stanisław Koniecpolski herbu Pobóg (ur. 9 lutego 1591 w Koniecpolu, zm. 11 marca 1646 w Brodach) – starosta wieluński od 1607 i żarnowiecki od 1611, hetman polny koronny od 1618, a także barski od 1623 i bytowski od 1638 roku, wojewoda sandomierski od 1625, hetman wielki koronny od 1632, kasztelan krakowski od 1633, książę Cesarstwa od 1637, starosta buski, perejasławski, płoskirowski, stryjski i kowelski, starosta szczurowiecki w 1635 roku, starosta babimojski w 1617 roku, pułkownik wojska powiatowego województwa sandomierskiego w 1632 roku. Poseł województwa sieradzkiego i ziemi wieluńskiej na sejm zwyczajny 1613 roku. Poseł na sejm 1624 i 1625 roku z województwa podolskiego.

Syn wojewody sieradzkiego Aleksandra. Jeden z największych wodzów I Rzeczypospolitej oraz jeden z najbogatszych magnatów kresowych. Zwycięzca spod Martynowa (1624), Hamersztynu (1627), Trzciany (1629), Ochmatowa (1644).

Według spisanej w 1635 r. relacji Karola Ogiera, członka francuskiego poselstwa mającego na celu doprowadzić do pokoju Rzeczypospolitej ze Szwecją, Koniecpolski ogromną odznacza się i niefrasobliwą pobożnością i na sztandarze swym ma wizerunek Najświętszej Panny. Cały tchnie myślą o rozgromieniu niewiernych narodów, z którymi często walczył. (...) Ogromna jest jego potęga w Rzeczypospolitej i największa po potędze króla, od którego raz ustanowiony, nie może być już z godności złożony. (...) Oprócz tego jest kasztelanem krakowskim, dzięki któremu to tytułowi jest pierwszym między świeckimi senatorami Rzeczypospolitej, albowiem arcybiskupi i biskupi idą przed świeckimi.... Nieco powagi i dostojeństwa odbierała mu za to wada wymowy – w chwilach zdenerwowania mocno się jąkał, nie potrafił wypowiedzieć niektórych słów. Mawiano stąd, iż Pan Stanisław wprzód uderzy, nim wypowie.

Uznawany za jednego z najwybitniejszych wodzów w historii Polski i znakomitego dowódcę jazdy. Potrafił świetnie stosować działania szeroką strażą przednią, by przytrzymać i rozbić nieprzyjaciela w dogodnym dla siebie terenie. Najlepszym tego przykładem były bitwy pod Martynowem i pod Czarnem. Prowadząc błyskawiczne marsze komunikiem, potrafił skoncentrować kilka grup w jednym miejscu i czasie (bitwa pod Czarnem). Pod Trzcianą pokazał, jak zaskoczyć nieprzyjaciela w marszu i zniszczyć go częściami. Pod Martynowem zademonstrował, jak należy toczyć bitwę zaczepno-odporną w oparciu o tabor. Doceniał rosnącą siłę ognia i z tego powodu dążył do zwiększenia ilości piechoty w armii koronnej. Przyczynił się do wprowadzenia dragonii. W bitwie pod Paniowcami pokazał, jak wykorzystać ogień piechoty i dragonii dla powstrzymania nieprzyjaciela. Choć wychowany na kresach, był gorącym zwolennikiem budowy floty wojennej. Szeroko popierał budowę nowoczesnych fortyfikacji ziemnych na wzór holenderski. Był panem 170 miast i miasteczek oraz 740 wsi, starostą, kasztelanem, wojewodą i faktycznym wicekrólem Ukrainy. Potomni zaliczyli Hetmana Stanisława Koniecpolskiego do wybitnych postaci I Rzeczypospolitej.

Strona na Wikipedii

Artykuł na Polskie Radio

Artykuł na Kronika Dziejów

Artykuł na Muzeum Pałacu w Wilanowie

Artykuł na Historia bez tajemnic

Stanisław Koniecpolski.

Ryt. A. Teppler. 

Źródło

Stanisław Koniecpolski.

Źródło

Adam Kazanowski

Adam Kazanowski.

Portret pędzla Peetera Danckersa de Rij z 1638 roku.

Źródło

Adam Kazanowski herbu Grzymała (ur. ok. 1599, zm. 25 grudnia 1649) – marszałek nadworny koronny w latach 1642–1649, kasztelan sandomierski w latach 1637–1642, podkomorzy koronny w latach 1634–1642, stolnik koronny w latach 1633–1634, podstoli koronny w 1633 roku, starosta borysowski i barcicki 1633, kozienicki, solecki, bielski od 1638, nowotarski (1640), administrator żup wielickich w latach 1642–1647, starosta warecki w 1645 roku. Syn Zygmunta, starszy brat Stanisława. 
Był dworzaninem i przyjacielem królewicza Władysława Wazy, który przywrócił urząd stolnika specjalnie dla niego. Uczestniczył w wyprawie Władysława do Moskwy po koronę cara, towarzyszył mu również w wyprawie na zachód Europy. Studiował w Padwie w latach 1627–1628. Brał udział w wojnie chocimskiej (1621). 
Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa smoleńskiego i posłem województwa smoleńskiego na sejm elekcyjny w 1632 roku. W roku 1633 dzięki poparciu króla Władysława IV poślubił 14-letnią wówczas Elżbietę (Halszkę) ze Słuszków (1619–1671). Małżeństwo oznaczało dla Kazanowskiego nie tylko pokaźny posag (50 tys. złotych), lecz także cenne koligacje. Adam i Elżbieta Kazanowscy nie mieli dzieci. W 1632 roku otrzymał od Władysława IV Wazy pałac na Przedmieściu Krakowskim.
Jako starosta bielski razem z żona sfinansował w 1638 roku wzniesienie klasztoru karmelitów w Bielsku Podlaskim, a w 1641 zbudował tam drewniany klasztorny kościół Matki Bożej z Góry Karmel. Jako pierwszy sprowadził Żydów na Podhale. 
Był umiarkowanie zaangażowany w kwestie polityki międzynarodowej, m.in. w latach 1640–1642 usiłował przeforsować antyfrancuski sojusz wojskowy z Hiszpanią, potencjalnie skutkujący zaangażowaniem Polski w Wojnę Trzydziestoletnią. Prowadził transakcje zakupu floty okrętów dla króla Władysława IV. Gdy w skarbcu zabrakło pieniędzy, zastawił swój majątek. Przez niektórych uważany za mający zły wpływ na króla, którego ponoć miał wykorzystywać. 
Wykupił połowę dóbr praskich (Praga Magnacka) i zabudował (1637–1647). W 1644 nabył kamienicę „pod Krzysztofory” i sąsiednie domy, i uczynił swą rezydencją.
Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 31 lipca 1648 roku. W czasie elekcji 1648 roku został sędzią generalnego sądu kapturowego W 1648 roku był elektorem Jana II Kazimierza Wazy z ziemi czerskiej, podpisał jego pacta conventa. Zmarł w roku 1649. Został pochowany w kolegiacie św. Jana w Warszawie.

Strona na Wikipedii
Strona pałacu Kazanowskich na Wikipedii
A. Goszczyński o pałacu Kazanowskich

Romans przez który wybuch Potop

Adam Kazanowski.

Ryt. J. Falck.

Źródło

Adam Kazanowski.

Ryt. A. Oleszczyński.

Źródło