Zygmuntowscy magnaci

Magnaci w epoce Zygmunta Augusta. Od lewej: z "Gniazda Cnoty" Paprockiego, z pomnika Spytka Jordana z Zakliczyna - wojewody krakowskiego (kościół Św. Katarzyny w Krakowie), dwie kobiety z "portretów współczesnych, z portretu Firlejowej, podług pomnika Firleja i drzeworytu sejmu lubelskiego, podług pomnika Czarnkowskich, Albrecht Łaski - z drzeworytu sejmu lubelskiego, "z drzeworytu współczesnego". Mal. J. Matejko.

 

Książęta i królowie według Matejki - cz. III

Bolesław II Śmiały.

Rys. J. Matejko. 

Władysław Herman.

Rys. J. Matejko.

Bolesław III Krzywousty.

Rys. J. Matejko. 

Andrzej II Górka

Adrzej II Górka.

Rys. J. Matejko. 

Andrzej Górka herbu Łodzia (ur. ok. 1534, zm. 5 stycznia 1583 w Poznaniu) – kasztelan międzyrzecki, sekretarz królewski w 1556 roku.

Syn Andrzeja I i Barbary Kurozwęckiej. Studiował we Frankfurcie nad Odrą, skąd wrócił w 1551 roku. Luteranin, karierę polityczną rozpoczął w 1567 jako poseł na sejm z województwa poznańskiego. W swoich działaniach kontynuował politykę ojca – współpracę z Albrechtem Hohenzollernem. Już wówczas piastował starostwo wałeckie, gnieźnieńskie i jaworowskie. W 1570 objął jeszcze kasztelanię międzyrzecką. Po śmierci Zygmunta Augusta rozwinął żywą działalność. Poseł województw poznańskiego i kaliskiego na sejm konwokacyjny 1573 roku. Podczas pierwszej elekcji popierał kandydaturę jednego z książąt piastowskich, uczestniczył nawet w secesji posłów do Grochowa, lecz ostatecznie poparł Henryka Walezego, którego elekcję potwierdził. Jako przywódcę protestantów wybrano go do poselstwa do Francji, wiozącego księciu d’Anjou warunki zaprzysiężenia. Z tej podróży pochodzi ciekawy pamiętnik. Po ucieczce Walezego domagał się ogłoszenia bezkrólewia, a w drugiej elekcji ponownie popierał „Piasta”[a] starając się zapobiec elekcji cesarza. Był też jednym z pierwszych, którzy poparli Batorego, do którego również posłował. W drodze na koronację został napadnięty przez wysłanników cesarskich i uwięziony. Za jego uwolnieniem posłował u księcia brzeskiego jego krajan, Zygmunt Zaklika Czyżowski. Jednak do ostatecznego jego uwolnienia doprowadziło dopiero polskie poselstwo na sejm Rzeszy w Ratyzbonie, które wymogło na Maksymilianie II Habsburgu zwolnienie go (cesarz tłumaczył się, że o porwaniu nic nie wiedział). W 1578, gdy nie przyznano mu wakującego stanowiska starosty generalnego Wielkopolski, oddalił się od dworu, jednak nie zerwał z nim ostatecznie popierając plany wojenne króla i kanclerza Jana Zamoyskiego w 1581. O jego krewkim charakterze świadczy próba rozbicia wystrzałem armatnim drzwi poznańskiej katedry, gdy biskup zakazał wprowadzenia trumny jego starszego brata Łukasza, który również nie był katolikiem. 

Jego majątek znajdował się w Wielkopolsce i na Lubelszczyźnie („państwo szczebrzeszyńskie”). Poza wyżej wymienionymi był również starostą kościańskim, a przejściowo kolskim, inowrocławskim i bukowskim. Zmarł po ciężkiej i długiej chorobie 5 stycznia 1583 w Poznaniu, a pochowano go w Kórniku. Jego żoną była Barbara Kmita Herburtówna, wdowa po Piotrze Kmicie – wojewodzie krakowskim.

Strona na Wikipedii

Ślub króla Kazimierza według Matejki

Ślub króla Kazimierza Jagiellończyka z Elżbietą Rakuszanką z Habsburgów (10 lutego 1454). Rytował A. Zajkowski według wzoru J. Matejki.

Źródło 

Książęta i królowie według Matejki - cz. II

Mieszko II Lambert

Rys. J. Matejko. 

Kazimierz I Odnowiciel.

Rys. J. Matejko. 

Rycheza.

Rys. J. Matejko.

Książęta i królowie według Matejki - cz. I

Mieszko I.

Rys. J. Matejko.

Dobrawa (Dąbrówka).

Rys. J. Matejko.

Bolesław I. Chrobry.

Rys. J. Matejko.

Źódło

Zawieszenie dzwonu Zygmunta według Matejki

Zawieszenie dzwonu Zygmunta na wieży katedry w r. 1521 w Krakowie.
Mal. J. Matejko.

Źródło

Matejko namalował ten obraz w 1874 roku. Wbrew nazwie przedstawia on zupełnie inną scenę - wydobycia dzwonu z ludwisarskiej formy oraz poświęcenia. Z lewej strony widzimy króla Zygmunta I Starego, królową Bonę oraz ich świtę. Przed parą królewską siedzi Stańczyk. Nad dzwonem z podniesionymi rękami stoi jego twórca, Hans Beham, ludwisarz z Norymbergi. W centrum obrazu aktu poświęcenia dokonuje biskup krakowski Jan Chojeński. Scena rozgrywa się przed Bramą Wiślaną (niezachowaną do naszych czasów). W tle widzimy sylwetkę zamku wawelskiego. Obraz znajduje się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

Strona na Wikipedii
Artykuł Piotra Walerskiego

Hołd Pruski według Matejki

Hołd Pruski. Mal. Jan Matejko.

Źródło

Obraz powstał w latach 1879-82. Przedstawia scenę hołdu złożonego przez Albrechta Hohenzollerna królowi Zygmuntowi Staremu 10 kwietnia 1525 roku. Ukończone płótno Jan Matejko podarował krajowi, jako zaczątek  planowanego odrodzenia zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu. Ostatecznie obraz nigdy nie trafił na Wawel, i do dzisiaj eksponowany jest w Sukiennicach w Sali Hołdu Pruskiego. 

We wrześniu 1939 roku "Hołd Pruski" został wywieziony do Zamościa, gdzie ukryto go przed Niemcami. Dzięki staraniom rektora kościoła pw. Św. Katarzyny ks. dr. Wacława Staniszewskiego prowadzone przez Niemców śledztwo w tej sprawie sprowadzono na fałszywy trop. "Hołd" ponownie przewieziono do Krakowa, gdzie ukryty w Muzeum Czapskich dortwał do końca wojny. 

Wśród historycznych postaci w wykreowanej przez Matejkę scenie centralne miejsce zajmują Albrecht Hohenzollern, klęczący z chorągwią w dłoniach i przyjmuiący jego hołd król Zygmunt Stary (z prawej strony). 5letni chłopczyk za królem to Zygmunt August , podtrzymywany przez ochmistrza dworu Piotra Opalińskiego. Powyżej widzimy biskupa krakowskiego Piotra Tomickiego. Za nim stoi arcybiskup Jan Łaski. Dalej w prawo widzimy wojewodę wileńskiego i kanclerza Wielkiego Księstwa Litewskiego Olbrachta Gasztołda. Mężczyzna z mieczem na lewo od niego to Hieronim Łaski. Postać za grupą króla, trzymająca chorągiew z białym orłem to chorąży krakowski Andrzej Tęczyński. Z lewej strony przed nim, z królewskim jabłkiem w dłoni stoi kanlcerz wielki koronny Krzysztof Szydłowiecki.  Na prawo od niego stoi kasztelan krakowski Mikołaj Firlej. Zbrojna postać na koniu z prawej strony to starosta chmielnicki Przecław Lanckoroński. Z lewej strony obrazu mężczyzna trzymający dokument opatrzony pieczęcią królewską to Bartolommeo Berrecci, architekt i twórca renesansowego zamku królewskiego na Wawelu. Jego twarz to jeden z dwóch na tym obrazie autoportretów Matejki. Podkręcający wąsa starszy mężczyzna z lewej strony obrazu to hetman wielki litewski książę Konstanty Ostrogski. Na lewo w dół od niego pieniądze z tacy bierze marszałek nadworny Andrzej Kościelecki (podskarbi i zarządca żup wielickich). Na prawo od księcia Ostrogskiego stoi (w hełmie) wojewoda krakowski Jan Amor Tarnowski. Za grupą Albrechta widzimy królową Bonę (portret żony artysty - Teodory).  Przed królem leży Stańczyk. Zatroskana mina to pyttanie "czy to na pewno jest zwycięstwo?". Jest to drugi na tym płótnie autoportret Jana Matejki.  

Strona na Wikipedii

Mieszczanie z przełomu XVI i XVII wieku według Matejki

Mieszczanie z przełomu XVI i XVII wieku. 1. z pomnika w kościele dominikanów w Krakowie, 2. z pomnika Cellarich w kościele Panny Marii w Krakowie, 3, 7, 9 ze sztychu współczesnego, 4,5,6,8 z fresków w krużgankach Dominikanów w Krakowie, 10 z pomnika w kościele Franciszkanów w Krakowie, 11. z malowań współczesnych. Mal. Jan Matejko.

Alchemik i król według Matejki

Alchemik Sędziwój i Zygmunt III Waza. 

Mal. Jan Matejko (1867 r.).

Alchemik Sędziwój i Zygmunt III Waza

 

Przedstawiona na obrazie scena rozgrywa się w komnacie "Achemia", na pierwszym piętrze Zamku Wawelskiego. Klęcząca postać z lewej strony to alchemik Michał Sędziwój.  Prezentuje on wyciągniętą przed chwilą z pieca monetę zmienioną w bryłkę złota, jako owoc udanej transmutacji metalu w złoto. W centrum stoi król Zygmunt III Waza. Postać z lupą z lewej strony króla to marszałek wielki koronny Mikołaj Wolski (sponsor badań Sędziwoja). Za królem stoi wojewoda sandomierski Jerzy Mniszech, a zza królewskiego fotela wychyla się błazen. Czarno odziana postać z różańcem po prawej stronie to ksiądz Piotr Skarga (królewski spowiednik). W tle widzimy jedną z dam dworu. Do tej postaci pozowała Teodora - żona Jana Matejki.

Strona obrazu na Wikipedii

Trzej królowie według Matejki

Kazimierz Wielki (wg. grobowca na Wawelu) ,Jadwiga Andegaweńska 

(wg. pieczęci z 1386 r.), Władysław Jagiełło (wg. grobowca na Wawelu).. 

Mal. Jan Matejko.

Krakowscy mieszczanie według Matejki

Krakowscy mieszczanie w czasach Zygmunta Augusta. Od lewej: figura z pomnika w kościele Franciszkanów, para mieszczańska z rzeźby Przybytków - złotników w Krakowie, sześć postaci z pomników mieszczan krakowskich w kościele Panny Marii i Św. Barbary, kupiec czeski, mieszczka "z obrazu".

Król Zygmunt III według Matejki

Od lewej: jezuita z obrazu w kościele Św. Piotra w Krakowie, król Zygmunt III Waza z portretu ze zbiorów A. Grabowskiego, dworzanin (na drugim planie) według obrazu w kościele Bożego Ciała na Kazimierzu w Krakowie, chłopiec według obrazu, królowa Konstancja podług medalu i obrazu w kościele Bożego Ciała, Anna Lubomirska z grobów Lubomirskich w Wiśniczu. Mal. Jan Matejko.

Uczeni według Matejki

Uczeni z 2 poł. XV wieku. Od lewej:1 z płyty nagrobkowej Filippa Buonacorsi w kościele Dominikanów w Krakowie, 2 i 3 z drzeworytu Św. Jana Kabntego, 4 podług drzeworytu Długosza, 5 i 6 dzieci podług drzeworytów. Mal. Jan Matejko. 

 

Bractwo Męki Pańskiej według Matejki

Orszak Bractwa Męki Pańskiej (przełom XVI i XVII wieku). 

Mal. J. Matejko.

 Strona Bractwa na Wikipedii

Król Zygmunt według Matejki

Król Zygmunt Stary (według drzeworytu w katedrze wawelskiej) i królowa Bona (według medalu z epoki). Z lewej strony błazen (według księgi genealogicznej Szydłowieckich). Figury z prawej według drzeworytów współczesnych. Mal. Jan Matejko.

Unia Lubelska według Jana Matejki

Zygmunt August w Lublinie (1569). 
Drzeworyt J. Holewińskiego według rysunku Jana Matejki. 

Objaśnienie do kompozycji Matejki

Strona na Wikipedii

Zygmunt II August

Król Zygmunt August 

(rycina z końca XVI wieku).

Źródło

Król Zygmunt II August. 

Drzeworyt Seweryna Hanusza z ok. 1555 r.

Źródło

Król Zygmunt II August.

Litografia z 1 poł. XIX wieku (wg. ryciny z XVI wieku).

Źródło

Król Zygmunt II August. Rys. J. Matejko. 

Król Zygmunt II August na anonimowym 

portrecie z 1554 r.

Zygmunt August. Rycina z 1521 r. 
Źródło

Strona na Wikipedii

Artykuł na Dzieje

Artykuł na Ciekawostki Historyczne

Artykuł na Polskie Radio

Artykuł na Historia Szlachecka