Jakub Dunin ze Skrzynna

Portret Jakuba Dunina 

Referendarza Wielkiego Koronnego

Źródło

Jakub Dunin ze Skrzynna herbu Łabędź (ur. 24 lipca 1680, zm. 23 stycznia 1730 roku w Białej) – referendarz świecki koronny w latach 1726-1730, regent kancelarii koronnej do 1726 roku, starosta bracławski (1715-1719), starosta radomski (1729), starosta wiślicki w 1728 roku, starosta bodaczowski, starosta byliński i narewski (1714), starosta radoszycki. Podkomorzy. Stronnik króla Augusta II Mocnego, kawaler Orderu Orła Białego i Orderu św. Łazarza z Góry Karmel.

Był synem Świętosława Franciszka Dunina – chorążego parnawskiego, regenta grodzkiego radomskiego, podstarościego i sędziego grodzkiego radomskiego, który posiadał dobra w powiatach radomskim i opoczyńskim.

Wysłany przez sejm 1712 roku do cara Piotra I z żądaniem ewakuacji wojsk rosyjskich z terytorium Rzeczypospolitej[4]. Poseł ziemi wyszogrodzkiej na sejm 1722 roku. Był posłem na sejm 1729 roku z województwa rawskiego.

Obecny przy zawarciu układu wiedeńskiego z 5 stycznia 1719 r. mającego zniweczyć skutki Sejmu Niemego. Poseł województwa sandomierskiego na sejm 1724 roku

Jego żoną była Marianna Grudzińska herbu Grzymała (zm. 1727), córka Mikołaja Wiktoryna Grudzińskiego (1635-1704). Ślub odbył się w 1716 roku. Żona wniosła Jakubowi Duninowi jako uposażenie dobra szymanowskie, które obejmowały folwarki: Szymanów, Skrzelew, Gaj, Piasecznicę, Duninopol, Oryszew, Drzewicz, Miedniewice i Nową Wieś; osadę pasieczną Brzezina; wsie pańszczyźniane: Szymanów, Gaj, Wólkę Piasecką, Topołową, Duninopol, Oryszew, Drzewicz, Miedniewice oraz Nową Wieś. Linia Jakuba Dunina przyjęła z tego względu przydomek Dunin-Szymanowski.

Drugą żoną Jakuba Dunina była Helena z Potockich (córka Jerzego Potockiego, a wnuczki poety Wacława Potockiego), która po śmierci męża wyszła jeszcze raz za mąż za wojewodę inflanckiego Antoniego Andrzeja Morsztyna (syna poety Stanisława Morsztyna).

W 1719 posiadał majątek Dobrowlany w powiecie święciańskim na Wileńszczyźnie.

Strona na Wikipedii

Maciej Radziwiłł

Maciej Radziwiłł.

Portret nieznanego autora.

Maciej Radziwiłł (ur. 10 listopada 1749 w Warszawie, zm. 2 września 1800 w Szydłowcu) – polski kompozytor, polityk, litewski urzędnik ziemski: kasztelan wileński w 1790–1795, i dworski: podkomorzy wielki litewski w 1786–1795, członek Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej, członek konfederacji targowickiej, wolnomularz.

Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego. Szczyt popularności Radziwiłła przypadł na okres wojny 1792. Wówczas to w imieniu swoim i Dominika Hieronima Radziwiłła oddał do dyspozycji wojsk litewskich wszystkie zamki i arsenały oraz opłacaną przez siebie milicję. Za ten czyn na sesji sejmowej 25 maja 1792 wyrażono wdzięczność obydwu Radziwiłłom, zaś list Macieja do Komisji Wojskowej ze słowami: „pierwej Ojczyznę a potem dom Radziwiłłowski widzieć żądam szczęśliwie” rozpowszechniano w prasie i licznych drukach ulotnych. Zwycięstwo konfederacji targowickiej osłabiło pozycję Macieja, którego pozbawiono opieki nad Dominikiem.

Członek Komisji Policji Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1793 roku. Na początku 1794 należał do najbardziej poszkodowanych przez konfederatów targowickich, znalazł się w kręgu podejrzanych o przygotowania insurekcji na Litwie, co wsparto aresztowaniem bliskiego mu gen. M. Radziszewskiego. Po wybuchu powstania na Litwie został 24 kwietnia 1794 powołany do grona członków Deputacji Skarbu Publicznego Litewskiego. W czasie powstania należał do tych właścicieli ziemskich, którzy zgadzali się na udział swoich poddanych w walkach, a nawet uwalniał z poddaństwa uczestników powstania.

Po śmierci jego posiadłości przeszły na własność rządu austriackiego, który wystawił je na licytacje.[potrzebny przypis] W jej wyniku dobra szydłowieckie nabyła księżna Anna z Zamoyskich Sapieżyna.

W 1788 został kawalerem Orderu Orła Białego oraz odznaczony został Orderem Świętego Stanisława. Napisał libretto opery-wodewilu Agatka, czyli przyjazd pana, do której muzykę skomponował kapelmistrz nieświeski Jan Dawid Holland. Agatka jest jednym z pierwszych polskich dzieł tego rodzaju, wystawiona została 17 września 1784 dla uświetnienia pobytu króla Stanisława Augusta w Nieświeżu (od 1799 grana była w wersji dwuaktowej pt. Pan dobry jest ojcem poddanych); a także: Imieniny wójta osady albańskiej wystawione w Albie prawdopodobnie zarówno z librettem i muzyką Macieja Radziwiłła, które być może były przymiarką do późniejszej opery Historia osady albańskiej - z premierą 4 listopada 1786 w Albie z okazji imienin K.S. Radziwiłła. 
Twórczość kompozytorska Macieja Radziwiłła jest mało znana. Do dzisiaj zachowały się nieliczne jego utwory, m.in. Polonez C-dur na klawesyn, Sonata G-dur na skrzypce i klawesyn, orkiestrowe Serenada B-dur i Divertimento D-dur oraz sześć polonezów orkiestrowych zachowanych w Archiwum Saskim w Dreźnie. Utwory te są napisane w stylu galant, charakterystycznym dla pierwszej fazy klasycyzmu muzycznego.
W obu utworach orkiestrowych Radziwiłł posługuje się orkiestrą kameralną; w Serenadzie (po 1790) – orkiestrą smyczkową bez kontrabasów, w Divertimencie – orkiestrą smyczkową powiększoną o dwa flety i dwie waltornie. Divertimento (1797) składa się z trzech krótkich (ok. 2-3 minuty) części w typowym układzie: szybka-wolna-szybka.

Strona na Wikipedii

Jerzy Mniszech

Michał Jerzy Wandalin Mniszech herbu Mniszech, krypt.: M. M., (ur. 1748 w Wiśniowcu, zm. 2 marca 1806 tamże) – marszałek nadworny litewski w latach 1781–1783, marszałek wielki koronny w latach 1783–1793, szef kancelarii nadwornej od 1780, sekretarz wielki litewski od 1778, cześnik koronny od 1777, członek Komisji Policji Obojga Narodów w 1792 roku, członek Komisji Edukacji Narodowej w latach 1777–1783, pułkownik regimentu królowej w 1757. Starosta lubelski, jaworowski, słonimski, rostocki, porosiatkowski. Filozof, pedagog, historyk i prawnik. Hrabia cesarstwa.

Urodził się w roku 1748, w wołyńskim Wiśniowcu. Jego rodzicami byli gen. Jan Karol Wandalin Mniszech (podkomorzy wielki litewski) i Katarzyna Zamoyska (wojewodzianka smoleńska). Żonaty z Urszulą Zamoyską. Był dziadkiem malarza, kolekcjonera Andrzeja Jerzego Mniszcha.

W latach 1755–1756 towarzyszył ojcu w jego legacji do Stambułu. Rok później (1757) otrzymał tytuł pułkownika regimentu konnego imienia królowej (w szefostwie swego ojca). Był wychowankiem naturalisty Eliasza Bertranda (sekretarza berneńskiej "Société Économique"), pod którego kierunkiem studiował w Lozannie, Bernie i Orbe (1762–1765)[5]. W tym okresie (1762–1768), często podróżował odwiedzając m.in.: Niemcy, Holandię, Anglię, Francję i Włochy. Podjął pracę w Komisji Edukacji Narodowej, członek Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. Na Sejmie Rozbiorowym w 1775 roku powołany do Komisji Skarbowej Koronnej[6]. W Radzie Nieustającej stał na czele Departamentu Policji, później od 1791 przewodniczył Komisji Policji. Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego.

Był przeciwnikiem Konstytucji 3 maja. W czasie wojny polsko-rosyjskiej, na zebraniu 23 lipca 1792 poparł decyzję króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o jego przystąpieniu do konfederacji targowickiej i sam jako jeden z pierwszych zgłosił do niej swój akces. W 1793 odebrano mu jednak laskę marszałkowską. W 1797 cesarz Paweł I Romanow mianował go tajnym radcą dworu.

Był twórcą idei oraz autorem pierwszej ustawy o bibliotecznym egzemplarzu obowiązkowym uchwalonej w roku 1780. Publikował prace z dziedziny filozofii, historii i pedagogiki.

Strona na Wikipedii

Michał Jerzy Wandalin Mniszech. 
Mal. nieznany autor po 1781.

Źródło

Piechota koronna w 1775 według Gembarzewskiego

Regiment Pieszy Grenadierów. Od lewej: grenadier 1778, 

młodszy oficer 1779, oficer sztabowy 1775. 

Mal. B. Gembarzewski.

Od lewej: szeregowy Regimentu Pieszego Buławy Wielkiej Koronnej, 

młodszy oficer i grenadier regimentu spieszonego Królewicza. 

Mal. B. Gembarzewski.

Regiment Pieszy Buławy Polnej Koronnej 1775 r. 

Od lewej: oficer, oficer grenadierów, szeregowy muszkieterów. 

Mal. B. Gembarzewski.

Regiment Pieszy Królewicza. Od lewej: młodszy oficer, szeregowy muszkieterów 1775 r, 

grenadier. Mal. B. Gembarzewski.

Regiment Pieszy Kaliksta Ponińskiego 1775 r. 

Od lewej: oficer, szeregowy, szeregowy. 

Mal. B. Gembarzewski.

Regiment Pieszy Potockiego (1776). 

Od lewej: sztabsoficer, szeregowy, szeregowy. 

Mal. B. Gembarzewski.

Od lewej: szeregowy i niższy oficer Regimentu Fizylierów (nr. 5 z 1775), 

oficer niższy i szeregowy Regimentu Pieszego Łanowego. 

Mal. B. Gembarzewski.

Od lewej: oficer Regimentu Spieszonego Królewicza (1785), 

oficer Regimentu Pieszego Ordynacji Ostrogskiej. 

Mal. B. Gembarzewski.

Regiment Pieszy Ordynacji Ostrogskiej. 

Od lewej: oficer (1775), oficer kompanii strzelców, szeregowy. 

Mal. B. Gembarzewski.

Jan Stanisław Jabłonowski

Jan Stanisław Jabłonowski.

Źródło

Jan Stanisław Jabłonowski herbu Prus III (ur. 1669, zm. 28 kwietnia 1731 we Lwowie) – chorąży wielki koronny od 1687, wojewoda wołyński od 1693, wojewoda ruski od 1697, kanclerz wielki koronny w latach 1706–1709, generał ziem ruskich, starosta mościcki, pisarz polityczny i poeta, kawaler (hiszpańskiego) orderu Złotego Runa. Jako senator wziął udział w sejmach 1696, 1697 (I), 1697 (II).

Był synem wojewody ruskiego Stanisława Jana Jabłonowskiego i Marianny z Kazanowskich herbu Grzymała. Ożenił się z Joanną Marią de Béthune, córką Franciszka Gastona de Béthune, siostrzenicą królowej Marii Kazimiery. U schyłku XVII wieku należał do najbliższego otoczenia króla Jana III Sobieskiego.

Został wychowany przez jezuitów we Lwowie i w Pradze. Po studiach w latach 1685–1687 wyjechał razem z bratem w podróż po Europie Zachodniej. Najdłużej przebywali w Paryżu, gdzie w 1686 ogłosili rozprawę matematyczną. W 1687 został chorążym wielkim koronnym; w 1693 r. wojewodą wołyńskim, a w 1697 r. ruskim. W latach 1706–1709 kanclerz wielki koronny. W latach 80. i 90. przy boku ojca brał udział w wojnach z Turcją i Tatarami. Poseł sejmiku halickiego na sejm 1690 roku, sejm zwyczajny 1692/1693 roku, poseł sejmiku wiszeńskiego na sejm nadzwyczajny 1693 roku.

Był członkiem konfederacji sandomierskiej 1704 roku. W czasie III wojny północnej, po detronizacji Augusta II w 1704 roku, był wysuwany do tronu. Stanisław Leszczyński mianował go kanclerzem wielkim koronnym (lata 1706–1709). Przebywał ponad rok w Saksonii, dłuższy czas w Wielkopolsce i na Litwie. W walkach o tron między Augustem II Mocnym, a Stanisławem Leszczyńskim wystąpił początkowo po stronie Augusta, lecz już w roku 1706, po detronizacji Augusta II, przechodzi do obozu Stanisława Leszczyńskiego, który mianował go kanclerzem wielkim koronnym (lata 1706–1709). Po upadku Leszczyńskiego, nadal prowadził akcję na rzecz jego, albo Franciszka Rakoczego – jako kandydata do tronu polskiego. Był uczestnikiem Walnej Rady Warszawskiej 1710 roku. W 1713 przygotowywał spisek detronizacyjny Augusta II. Przy pomocy interwencji Turcji i Tatarów zamierzał przywrócić władzę króla Stanisława Leszczyńskiego. 7 sierpnia 1713 został aresztowany i osadzony w saskiej twierdzy Königstein, gdzie przebywał do 1716. W 1717 Sejm niemy przywrócił mu wolność i urzędy, Jabłonowski wycofał się jednak zupełnie z życia politycznego i oddał się praktykom religijnym oraz literaturze dewocyjnej. Okres ten okazał się bardzo płodny dla niego jako dla literata. Jednak po upływie pewnego czasu pozostawał w kręgu dworu Augusta II, nie przerywając swoich kontaktów ze Stanisławem Leszczyńskim. Odznaczony Orderem Orła Białego.

Jan Stanisław był aktywny na polu fundacji artystycznych, przygotowując własnoręcznie projekty i inwencje. Przebudował w latach 1718–1730 pałac we Lwowie, zamek w Podkamieniu koło Rohatyna oraz zamek w Mariampolu, gdzie zgromadził pokaźną kolekcę malarstwa. Fundował kościół bernardyński we Fradze, kościoły parafialne w Podkamieniu i Mariampolu. Wystawił okazały pomnik swemu ojcu w kościele jeziuitów lwowskich.

Był pisarzem politycznym i religijnym oraz przeciwnikiem Augusta II Mocnego. Do jego szerzej znanych utworów należą Skrupuł bez skrupułu (1730, piąte wyd. 1779, przedruk. 1858), uważany za prekursorski względem myśli politycznej oświeceniowej oraz Ezop nowy polski (1731, wyd. trzecie 1767), zawierający w sobie zbiór bajek pt. Sto i oko bajek, dość popularny w XVIII wieku (wyd. 1731). Sparafrazował też Telemacha (1726) Fénelon'a. Pozostawił po sobie dwa rękopiśmienne pamiętniki. Pierwszy to Pamiętnik (wyd. przez Bielowskiego w 1862) bliżej kreślący obraz stosunków politycznych po śmierci Jana III Sobieskiego i w początkach rządów Augusta II. Pozostał po nim prywatny diariusz, wydany w połowie XIX wieku jako Dziennik (wyd. przez Chomętowskiego w 1865). Jego druga część, niewydana, a obejmująca lata 1718–1725, spoczywa w zbiorach Biblioteki Narodowej[8]. Przypisuje mu się także diariusz wydarzeń, związanych z elekcją Augusta II. Pośród pisarzy polskich XVIII wieku lokuje się Jabłonowski z wielu względów na pograniczu schyłkowego baroku i oświecenia.

Strona na Wikipedii

Jan Jerzy Przebendowski

Jan Jerzy Przebendowski

Źródło

Jan Jerzy Przebendowski herbu Kuna (ur. 1 listopada 1638 roku, zm. 24 lutego 1729 roku) – generał-major wojsk koronnych w 1728 roku, podskarbi wielki koronny od 1703 roku, generał wielkopolski, wojewoda malborski 1697–1703, od 1693 kasztelan chełmiński, starosta mirachowski, pokrzywiński, pucki i grabowski, starosta kiszporski w latach 1697–1703, reichsgraf, pułkownik Jego Królewskiej Mości w 1676 roku, senator.
Poseł powiatu puckiego na sejm koronacyjny 1676 roku, sejm 1681 roku, sejm 1683 roku, poseł sejmiku malborskiego na sejm 1677 roku, poseł sejmiku mirachowskiego na sejm 1685 roku, sejm 1690 roku. Jako senator wziął udział w sejmach: 1696, 1697 (I), 1698 i 1699 roku.
August II Mocny, po objęciu tronu polskiego, obdarowywał Przebendowskiego kolejnymi stanowiskami. W 1697 roku zostaje wojewodą malborskim, w 1703 podskarbim wielkim koronnym, w 1711 roku – hrabią Rzeszy (Reichsgraf). Odpowiada w znacznym stopniu za politykę wewnętrzną króla. Był autorem reform monetarnej (1703) i skarbowej (1710), podejmował działania na rzecz pobudzenia handlu oraz zintensyfikowania pracy chłopów.
Posiadacz licznych dóbr w Prusach Książęcych oraz na terenie Rzeczypospolitej. Za 160 tys. złotych odkupił od Jakuba Sobieskiego dobra rzucewsko-wejherowskie, które potem przeszły w ręce jego stryjecznego brata. Dobrodziej Ostrowa Wielkopolskiego (wyjednał u króla ponowne nadanie praw miejskich w 1713 r. i przywileje, wydobył miasto z upadku po wojnach XVII wieku) i dóbr przygodzickich. Należał do Czerwonego Bractwa – pierwszej polskiej loży masońskiej.

Strona na Wikipedii

Andrzej Stanisław Kostka Załuski - biskup reformator

Andrzej Stanisław Załuski (1695-1758)
Źródło

Andrzej Stanisław Kostka Załuski herbu Junosza (ur. 2 grudnia 1695, zm. 16 grudnia 1758 w Kielcach) – polski duchowny katolicki, biskup płocki, biskup łucki, biskup chełmiński, biskup krakowski, administrator apostolski diecezji pomezańskiej, w latach 1735–1746 kanclerz wielki koronny, opat komendatoryjny czerwiński i paradyski, dziekan pułtuski, prepozyt płockiej kapituły katedralnej w latach 1711–1723.

Na szczególną uwagę zasługuje działalność Załuskiego na polu społeczno-naukowym. Był on pod znakiem wpływów tzw. filozofii recentiorum, jednym z czołowych przedstawicieli oświecenia katolickiego w Polsce oraz jednym z prekursorów oświecenia w Polsce.

Pierwsze plany reform w Akademii Krakowskiej miał Załuski już w 1741 r. Począwszy od 1748 r. systematycznie badał potrzeby poszczególnych wydziałów. Na wydziale prawa wprowadził katedrę prawa natury i narodów, a także wykład z prawa Królestwa Polskiego. Dla pogłębienia studiów teologicznych wprowadził wykłady z hebraistyki. Zainicjował na wydziale filozoficznym kurs nauk matematyczno-fizycznych. 1758 zapisał Akademii Krakowskiej drukarnię.

Załuski wspierał poczynania reformatorskie w innych, kluczowych szkołach w Polsce. Doradzał ordynatowi Tomaszowi A. Zamoyskiemu reformę Akademii Zamojskiej, postulował wprowadzenie na nią wykładów z fizyki eksperymentalnej, nowych nurtów filozofii, języków starożytnych, geografii, i ekonomii. Wspierał wysiłki Stanisława Konarskiego w pijarskim Collegium Nobilium w Warszawie, które zresztą subsydiował. W latach 1748–1757 był protektorem Hospicjum św. Stanisława w Rzymie, które pełniło funkcję bursy dla studiującej w tym mieście polskiej młodzieży.

Wraz z bratem Józefem zainicjował szereg inicjatyw wydawniczych. Przyczynił się do podjęcia przez S. Konarskiego publikacji konstytucji sejmowych w Volumina Legum, otoczył protektoratem tak wybitnych uczonych jak gdańskiego historyka Gotfryda Lengnicha, a także Jerzego Piotra Schulza, Efraima Oloffa czy Dawida Brauna. Utrzymywał żywe stosunki z uczonymi niemieckimi, m.in. z Christianem Wolffem. Był też Załuski mecenasem sztuki.

Strona na Wikipedii

Artykuł na Histmag
Artykuł na Encyklopedia Krakowa

Stanisław Ledochowski

Stanisław Ledóchowski herbu Szaława, (ur. 1666, zm. 1725) – marszałek generalny konfederacji tarnogrodzkiej, wojewoda wołyński, marszałek sejmu niemego 1717, podkomorzy krzemieniecki. W 1701 był marszałkiem Trybunału Głównego Koronnego. W 1704 roku przystąpił do konfederacji sandomierskiej.

Wprowadzenie wojska saskiego do Rzeczypospolitej przez Augusta II w 1713, wywołało falę protestów szlachty, na której czele stanął na Wołyniu. 26 listopada 1715 został wybrany marszałkiem antysaskiej konfederacji tarnogrodzkiej. Zyskał powszechne poparcie rzesz szlacheckich, tak iż poseł rosyjski Grzegorz Dołgoruki uważał, iż w wypadku opróżnienia tronu polskiego – Ledóchowski miał szansę zostać królem Polski. W krótkim czasie zbudował silne wojsko konfederackie z którym musieli liczyć się Sasi. Popełnił jednak błąd prosząc o mediację rosyjską między konfederatami a królem, z której to mediacji Rosjanie skrzętnie skorzystali, prowokując konflikt, i mieszając się do wewnętrznych spraw Rzeczypospolitej. Rozpoczął jednak antyrosyjską akcję dyplomatyczną, chcąc uzyskać pomoc zewnętrzną Austrii, Turcji lub Tatarów krymskich. Wobec niepowodzenia tych starań i wkroczeniu na życzenie Augusta II w połowie sierpnia 1716 wojsk rosyjskich, zwołał pospolite ruszenie i rozpoczął negocjacje z królem, chcąc uchronić Polskę od nowej wojny. Porozumienie podpisano 3 listopada 1716.

W 1716 został marszałkiem sejmu kończącego konfederację (sejmu niemego). 1 lutego 1717 wystąpił na sejmie ze sławnym przemówieniem, by w imieniu nieodrodnych synów Orła Białego przysiąc królowi wierność, nie dopuszczając nikogo do dyskusji. Zamknął sejm wyrażając nadzieję, że Polska wkroczy w okres zasłużonego spokoju. W 1718 na sejmie żądał wycofania wojsk rosyjskich i zawarcia sojuszu z Austrią co nastąpiło w 1719. Na krótko przed śmiercią, 26 marca 1724 r. został wojewodą czernihowskim.

Miał opinię człowieka prawego i szlachetnego, o wyjątkowej inteligencji i przenikliwości. Poseł rosyjski pisał o nim: Taki mądry i chytry człowiek, że ja takiego w całej Polsce nie widziałem.

Strona na Wikipedii

Józef Kimbar

 

Józef Kimbar. Ryt. A. Leszczyński.

Józef Kimbar herbu własnego vel Siekierz (ur. ok. 1750 – zm. po 1800) – stolnik upicki, poseł na sejm grodzieński (1793), starosta tarwidowski (1775), sędzia i pisarz grodzki upicki (1776), podczaszy (1781), podstoli (1783), stolnik upicki (od 1787).

Na sejmie grodzieńskim sprzeciwiał się podziałowi Rzeczypospolitej. 1 lipca 1793 gdy dał wyraz przekonaniu, że polityka Katarzyny II zmierza do przekształcenia Polski w prowincję rosyjską, został uwięziony na rozkaz posła rosyjskiego Jakoba Sieversa. Później został uwolniony. Działał w związku z opozycyjną grupą posłów patriotycznych mazowieckich i podlaskich. 15 lipca 1793 wygłosił dramatyczną mowę, w której wzywał króla Stanisława Augusta Poniatowskiego by wraz z całym sejmem udał się raczej na wygnanie na Syberię niż podpisał hańbę rozbioru. Po podpisaniu tego aktu zaatakował króla, mówiąc: Niczego się nie lękam ani stracham, mówię prawdę, żeś zdrajca. W kilku mowach sprzeciwiał się powołaniu komisji sejmowej, do rozpoczęcia pertraktacji podziałowych z Królestwem Prus. Wraz z kilkoma innymi patriotycznymi posłami zmusił inicjatora tego projektu Adama Podhorskiego do ucieczki z izby poselskiej. Jako jeden z czterech przedstawicieli Litwy wszedł obok kilku innych posłów patriotycznych w skład komisji powołanej do utworzenia nowej formy rządu. Po aresztowaniu czterech posłów przez Sieversa, bezskutecznie upominał się o ich uwolnienie, piętnował jego gwałty. Podpisał konfederację grodzieńską z zastrzeżeniem, że obstaje przy całości granic Rzeczypospolitej. W październiku protestował przeciwko zawarciu przymierza z Imperium Rosyjskim, 18 października uroczyście oświadczył, że uznaje ten akt za nielegalny.

W insurekcji kościuszkowskiej był członkiem sądu kryminalnego powiatu upickiego. Został generał-adiutantem wojsk litewskich.

Żonaty był z Anną z Kościuszków, jego syn Onufry był oficerem armii Księstwa Warszawskiego.

Strona na Wikipedii

Tadeusz Czacki

Tadeusz Czacki. Lit. M. Fajans. 

Tadeusz Czacki herbu Świnka, krypt.: T. C., (ur. 28 sierpnia 1765 w Porycku na Wołyniu, zm. 8 lutego 1813 w Dubnie na Wołyniu) – polski działacz oświatowy i gospodarczy, pedagog, historyk, ekonomista, bibliofil, numizmatyk, członek Komisji Edukacji Narodowej, współtwórca Konstytucji 3 Maja, współzałożyciel warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, twórca Biblioteki Poryckiej, główny twórca i organizator Liceum Krzemienieckiego zwanego Atenami Wołyńskimi, ostatni starosta niegrodowy nowogrodzki (1786-1792).

Strona na Wikipedii
Opracowanie Piotra Chmielowskiego
Opracowanie Andrzeja Szmyta

Portret Tadeusza Czackiego. 

Mal. J. Pitschmann. 

Źródło

Ignacy Krasicki - "książę poetów"

Portret Ignacego Krasickiego pędzla 

Per Kraffta (starszego) z ok. 1767 roku.

Źródło

Ignacy Błażej Franciszek Krasicki herbu Rogala (ur. 3 lutego 1735 w Dubiecku, zm. 14 marca 1801 w Berlinie) – biskup warmiński od 1767, arcybiskup gnieźnieński od 1795, książę sambijski, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, prezydent Trybunału Głównego Koronnego w Lublinie w 1765, proboszcz przemyski, kustosz kapituły katedralnej lwowskiej w 1765 roku, poeta, prozaik, publicysta i encyklopedysta, kawaler maltański zaszczycony Krzyżem Devotionis[4], mianowany biskupem tytularnym Verinopolis w 1766 roku. Prymas Polski od 1795 r. aż do śmierci. Jeden z głównych przedstawicieli polskiego oświecenia. Nazywany „księciem poetów polskich”.

Jako biskup warmiński (stąd pseudonim X.B.W. – książę biskup warmiński) z rozmachem urządzał swoje rezydencje w Lidzbarku Warmińskim i Smolajnach. Z racji pełnionej funkcji zasiadał w Senacie Rzeczypospolitej.

W roku 1781 wydał nakładem drukarni Michała Grölla w Warszawie 2-tomowy Zbiór potrzebniejszych wiadomości, trzecią po Inventores rerum Jana Protasowicza i Nowych Atenach polską encyklopedię powszechną. Jest również autorem dzieła uznawanego za pierwszą polską powieść (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki). Tworzył głównie bajki, satyry i poematy heroikomiczne.

Artykuł na Poezja

Strona na Wikipedii

Artykuł na Culture

Artykuł na Polonarama

Ignacy Krasicki.

Ryt. A. Oleszczyński. 

Źródło

Jan Rzewuski

Jan Rzewuski herbu Krzywda (ur. 1732[potrzebny przypis], zm. 17 września 1759) – podstoli wielki litewski od 1756. Syn Michała Józefa, brat Franciszka i Kazimierza. Jego matką była Franciszka z Cetnerów. Ojciec scedował mu starostwo kamionackie prawdopodobnie w 1752 roku. Za zasługi został odznaczony Orderem Orła Białego w 1758 w Warszawie. Był posłem z Ziemi Liwskiej na sejm 1758 roku.

Strona na Wikipedii

Stanisław Pereświet-Sołtan

 

Portret Stanisława Sołtana.

Źródło

Stanisław Pereświet-Sołtan herbu Sołtan (ur. w 1756, zm. w 1836) – marszałek nadworny litewski od 1791, w 1790 roku mianowany podkomorzym litewskim, generał major armii Wielkiego Księstwa Litewskiego od 1782 roku, chorąży wielki litewski w 1782 roku, członek Komisji Policji Obojga Narodów w 1792 roku, wolnomularz.

Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego. Jako poseł słonimski wybrany został ze stanu rycerskiego sędzią Sejmu Czteroletniego w 1788 roku. Był działaczem Stronnictwa Patriotycznego i członkiem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej. W czasie wojny polsko-rosyjskiej, na zebraniu 23 lipca 1792 był przeciwny decyzji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o jego przystąpieniu do konfederacji targowickiej i zalecał kontynuowanie oporu i wyjazd króla do obozu wojskowego celem wzmocnienia morale walczącej armii. 24 lipca udał się na emigrację do Saksonii. Był jednym z organizatorów insurekcji kościuszkowskiej na Litwie. Był aresztowany przez Smoleńską Komisję Śledczą w 1794 roku, został w drodze wyjątku skazany na osiedlenie w Kazaniu. W 1812 został prezesem utworzonej przez cesarza Napoleona I Bonaparte Komisji Rządu Tymczasowego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Strona na Wikipedii

Helena z Przezdzieckich Radziwiłłowa

Portret Heleny z Przezdzieckich księżnej Radziwiłłowej z Nieborowa (1753-1821) w sukni z kołnierzem medycejskim według miniatury J. Grassiego z 1784. Mal. W. Lesseur.

Źródło

Helena z Przezdzieckich Radziwiłłowa (ur. 6 stycznia 1753, zm. 1 kwietnia 1821 w Warszawie) – wojewodzina wileńska, założycielka Arkadii pod Łowiczem, dama dworu rosyjskiego odznaczona orderem św. Katarzyny.

Była córką Antoniego Tadeusza Przezdzieckiego, podkanclerzego litewskiego, i Katarzyny Ogińskiej, wojewodzianki trockiej. 26 kwietnia 1771 poślubiła Michała Hieronima Radziwiłła. Z tej okazji Adam Tadeusz Naruszewicz napisał utwór Oda XVII. Na Akt Weselny Książęcia Michała Radziwiłła Miecznika W. Ks. Lit. Z Heleną Przeździecką Podkanclerzanką Lit.

Znana była z urody i romansów, m.in. z rosyjskim ambasadorem w Warszawie, Ottonem Magnusem von Stackelbergiem i posłem Jakobem Sieversem. Była matką Ludwika Mikołaja (którego do chrztu trzymał król Stanisław August Poniatowski), Antoniego Henryka, Michała Gedeona, Karola Łukasza oraz Andrzeja Walentego, a także Krystyny Magdaleny, Anieli i Róży Katarzyny.

Była inicjatorką powstania parku Arkadia niedaleko Nieborowa, zaprojektowanego w stylu angielskim.

Helena z Przezdzieckich Radziwiłłowa posiadała najwyższy rosyjski order kobiecy. W kwietniu 1797, przy okazji koronacji Pawła I, została odznaczona małym krzyżem orderu św. Katarzyny. Jednocześnie mianowano ją stats-damą – honorową damą dworu (damą stanu dworu cesarskiego). Była członkinią loży adopcyjnej Dobroczynności (de la Bienfaisance) od 1785.

Strona na Wikipedii

Helena z Przezdzieckich Radziwiłłowa.

Mal. J. Grassi.

 Źródło

Portret Heleny Radziwiłłowej.

Mal. E. Gebauer (1816).

Źródło 

Helena z Przezdzieckich Radziwiłłowa.

Mal. E. Gebauer.

Źródło

Krzysztof Kieżgajło Zawisza

Krzysztof Stanisław Kieżgajło Zawisza herbu Łabędź (ur. 20 kwietnia 1660, zm. 15 sierpnia 1721 w Berdyczowie) – nominat wojewoda miński (1720), marszałek Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego (1710), starosta brasławski, czeczerski, doliński i miński, pamiętnikarz, polityk i żołnierz.

Uczestniczył w zawarciu traktatu z Rosją w 1686. Pod Janem III walczył z Turkami. Poseł sejmiku egzulanckiego smoleńskiego w Wilnie na sejm 1699 roku.

Poseł sejmiku mińskiego na sejm konwokacyjny 1696 roku. Poseł miński na sejm koronacyjny 1697 roku i sejm pacyfikacyjny 1698 roku. Poseł wiłkomierski na sejm zwyczajny pacyfikacyjny 1699 roku.

Marszałek sejmów: koronacyjnego w Krakowie (17 września – 1 października 1697), pacyfikacyjnego w Warszawie (16 – 28 kwietnia 1698), zwyczajnego w Grodnie (3 października – 14 listopada 1718), zwyczajnych w Warszawie (30 grudnia 1719 - 22 lutego 1720) i zwyczajnego w Warszawie (30 września – 11 listopada 1720).

W 1704 roku jako marszałek konfederacji Księstwa Żmudzkiego podpisał pacta conventa Stanisława Leszczyńskiego. Poseł miński na sejm nadzwyczajny 1712 roku. W 1718 roku był posłem na sejm z województwa mińskiego.

Na sejmie 1718 stanął po stronie zwolenników ograniczenia prerogatyw hetmańskich i jako marszałek izby przeprowadził odpowiednie uchwały.

Poeta i pisarz polityczny, autor obszernych „Pamiętników Krzysztofa Zawiszy wojewody mińskiego (1666–1721)”, wyd. w Warszawie w 1862.

Podpisał traktat warszawski 1716 roku w imieniu konfederacji tarnogrodzkiej i skonfederowanych wojsk koronnych. Był posłem powiatu brasławskiego na sejm 1720 roku.

Strona na Wikipedii

Pamiętniki Krzysztofa Zawiszy

Artykuł na HistMag

Jan Aleksander Krasiński

Jan Aleksander Krasiński.

Mal. A. Brodowski. 

Źródło

Jan Aleksander Krasiński herbu Ślepowron (ur. w 1756 roku – zm. 1 marca 1790 roku w Warszawie) – rotmistrz chorągwi 7. Brygada Kawalerii Narodowej w latach 1782–1790, starosta opinogórski, poseł na Sejm Czteroletni z województwa podolskiego w 1789 roku. 

Był synem Michała Hieronima. Zawarł związek małżeński z Antoniną Anną Czacką (zm. 1834) córką Feliksa Czackiego z którą miał jedynego syna Wincentego. Był właścicielem Opinogóry. W 1784 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława.

Strona na Wikipedii

Józef Sapieha

 

Portret księcia Józefa Sapiehy, krajczego w. litewskiego 

i regimentarza konfederacji barskiej (1737-1792). 

Mal. S. Beyersdorf (1773).

Źródło

Józef Sapieha herbu Lis (ur. w czerwcu 1737, zm. 10 stycznia 1792 w Lachowcach) – krajczy wielki litewski, regimentarz generalny litewski konfederacji barskiej, marszałek powiatu wołkowyskiego w konfederacji barskiej. Od lipca 1769 tworzył na Litwie konfederację barską. 5 sierpnia 1769 otrzymał regimentarstwo generalne skonfederowanych wojsk litewskich. Pod naporem wojsk rosyjskich ewakuował się do Prus, pozostawiając wojsko niedoświadczonemu bratu Kajetanowi Michałowi. W roku 1770 na kilka miesięcy zaprzestaje działalności politycznej, przebywając w Gdańsku i u swojego kuzyna, biskupa Ignacego Krasickiego. Posądzany o tchórzostwo i bezczynność nie rezygnował ze stanowiska regimentarza. Mimo ogłoszenia zamiaru, nie wrócił na Litwę, podróżując m.in. do Cieszyna i Drezna. W listopadzie 1771 rozegrał się spór pomiędzy Józefem a hetmanem Michałem Kazimierzem Ogińskim o władzę nad praktycznie nieistniejącą już armią konfederacką. W wyniku sporu podzielono pomiędzy nich władzę a praktyczne przywództwo nad wojskami litewskimi przejął Szymon Kossakowski. 13 marca 1772 próbował przebić się do oblężonego Wawelu, wyprawa ta zakończyła się jednak kompletnym fiaskiem. Po klęsce konfederacji wyjechał z żoną Teofilą do Francji. W latach następnych mieszkali w Strasburgu i Paryżu, tonąc powoli w długach. Część majątku w Polsce udało się uratować dzięki przepisaniu ich na syna Józefa, Aleksandra. W 1774 Józef sprzedał swoje pułkownikostwo husarskie bratankowi Kazimierzowi Nestorowi. Do Polski powrócił w 1777, jego żona pozostała jeszcze przez czas jakiś we Francji. Aby spłacić długi w 1784 sprzedał urząd krajczego wielkiego litewskiego.

Strona na Wikipedii

Jan Sebastian Szembek

 

Jan Sebastian Szembek.

Mal. A. Manyoki (po 1713).

Źródło

Jan Sebastian Szembek herbu Szembek (zm. 8 kwietnia 1731 w Kupiskach) – kanclerz wielki koronny od 1712 do 1731 roku, wielkorządca krakowski w 1709 roku, podkanclerzy koronny w 1702 roku, referendarz koronny w latach 1699–1702, starosta biecki w latach 1695–1706, starosta grudziądzki, lubaczowski, różański, starosta łomżyński w 1706 roku, wielkorządca krakowski w latach 1706-1709, administrator żup krakowskich w 1703 roku.
W 1697 roku był elektorem Augusta II Mocnego z województwa krakowskiego, podpisał jego pacta conventa. Poseł na sejm zwyczajny 1701 roku i sejm z limity 1701-1702 roku z województwa krakowskiego. W styczniu 1702 roku podpisał akt pacyfikacji Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Oddawszy się bezwzględnie na służbę Augusta II, zajął niebawem w jego otoczeniu pierwsze miejsce, zostając referendarzem wielkim koronnym w 1699 roku, później podkanclerzym koronnym i faktycznym kierownikiem polityki królewskiej. Po abdykacji Augusta II okazał mu najstalszą wierność, w 1712 roku nagrodzony kanclerstwem koronnym. Pełnił też urząd marszałka sejmu obradującego w Warszawie od 22 grudnia 1701 do 6 lutego 1702.
Był członkiem konfederacji sandomierskiej 1704 roku. Był uczestnikiem Walnej Rady Warszawskiej 1710 roku.

Strona na Wikipedii

Karol Wyrwicz

Karol Wyrwicz.

Rys. M. Stachowicz. 

Źródło

Karol Wyrwicz, krypt.: K. W., (ur. 2 listopada 1717 w powiecie brasławskim, zm. 6 czerwca 1793 w Warszawie) – polski geograf, historyk, publicysta, kaznodzieja i jezuita, opat komendatoryjny hebdowski w 1782 roku, regens Collegium Nobilium jezuitów w Warszawie, wykładowca etyki i historii na tej uczelni w 1757 roku.

Był synem Aleksandra (herbu Dołęga) i Anny z Bolesławskich. Pierwsze nauki pobierał w Pińsku i Dyneburgu (szkoły jezuickie). W roku 1734 (10 sierpnia) wstąpił do zakonu jezuitów. Przez 7 lat uczył się i nauczał w kilku kolegiach (nowicjat w Wilnie: 1734-1736, infima w Poczawszu: 1736/1737, studia filozoficzne w Wilnie: 1737-1740, nauczyciel w Wilnie i Pińsku: 1740-1742), następnie zajął się wychowaniem Józefa Hylzena, z którym podróżował po Francji, Belgii, Niemczech i Włoszech. Jesienią roku 1742 podjął studia teologiczne w Akademii Wileńskiej, które ukończył publicznym aktem 20 maja 1746 (jednakże bez uzyskania tytułu doktora). W 1765 w imieniu króla Stanisława Augusta negocjował na dworze wiedeńskim o małżeństwo z arcyksiężniczką austriacką. W 1767 roku został rektorem jezuickiego Collegium Nobilium w Warszawie. Oddłużył konwikt, zgromadził grono znakomitych wykładowców, którzy realizowali program nauczania zgodny z jego wytycznymi. Uczelni przybywało słuchaczy a król rozpoczął budowę nowego budynku, przerwaną kasatą zakonu. W uznaniu zasług Wyrwicza na polu nauczania król kazał bić medal. Po jednej jego stronie było wyobrażenie Wyrwicza i napis Carolus Wyrwicz Rector Collegii nobilium Varsoviensis Societatis Jesu (Karol Wyrwicz rektor kolegium dla dobrze urodzonych warszawskiego Towarzystwa Jezusowego), po drugiej Juventatis institucione scriptisque de Patria et literis bene merenti Stanislaus Augustus Rex MDCCLXXII (Wychowaniem młodzieży i pismami, wielce w ojczyźnie zasłużonemu Stanisław August Król 1772)[4]. Po kasacji zakonu jezuickiego otrzymał probostwo parafii św. Andrzeja w Warszawie, a w 1780 został opatem hebdowskim. W 1783 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława.

Warszawa - Rynek na Nowym Mieście w 1770 r. Z prawej strony 

Collegium Nobillium jezuitów w byłym pałacu Kotowski. 

Mal. B. Bellotto. 

Strona na Wikipedii

Historia rodziny Wyrwiczów

Strona Collegium na Wikipedii

Publikacja na Nasza Przeszłość